.jpg)
Lịch sử hình thành và phát triển
Đại học Bách khoa TP.HCM một trong những trung tâm đào tạo kỹ thuật hàng đầu Việt Nam có nguồn gốc từ Trung tâm Quốc gia Kỹ thuật, thành lập ngày 29.6.1957 theo Sắc lệnh số 213-GD. Đây là một trong những thiết chế giáo dục kỹ thuật hiện đại đầu tiên ở miền Nam, theo Công lệnh 1080 GD-CL ngày 7.8.1958, trung tâm quy tụ bốn trường thành viên gồm Cao đẳng Công chánh, Cao đẳng Điện lực, Quốc gia Kỹ sư Công nghệ và Việt Nam Hàng hải. Đến năm 1962, hệ thống này tiếp tục mở rộng với sự ra đời của trường Cao đẳng Hóa học.
Ngay từ những năm đầu, Trung tâm đã được đầu tư quy mô với diện tích hơn 10ha, cơ sở vật chất hiện đại, đặc biệt là hệ thống xưởng công nghệ rộng hàng ngàn mét vuông - nền tảng cho mô hình đào tạo gắn lý thuyết với thực hành. Đây cũng là nơi đặt viên gạch đầu tiên cho truyền thống đào tạo kỹ sư thực tiễn, đáp ứng trực tiếp nhu cầu sản xuất và công nghiệp hóa.
Học viện Quốc gia Kỹ thuật tiếp tục được mở rộng theo sắc lệnh số 033-SL/GD ngày 21.3.1973 bao gồm 6 trường thành viên: Cao đẳng Công chánh, Cao đẳng Công nghệ (Quốc gia Kỹ sư Công nghệ), Cao đẳng Điện học, Cao đẳng Hóa học, Cao đẳng Hàng hải (Việt Nam Hàng hải) và Kỹ thuật & Khoa học căn bản. Đây là cơ sở duy nhất đào tạo kỹ sư và cán sự tại miền Nam lúc bấy giờ. Viện Đại học Bách khoa Thủ Đức được thành lập theo Sắc lệnh số 083-SL/GD ngày 30.4.1973. Vào ngày 11.1.1974 với Sắc lệnh số 010-SL/VNGDTN, Học viện Quốc gia Kỹ thuật là thành viên Viện Đại học Bách khoa Thủ Đức với tên trường Đại học Kỹ thuật và chỉ đào tạo hệ đại học.
Hệ cán sự chuyển sang trường đại học chuyên nghiệp trung cấp. Cùng năm 1974 tại trường Cao đẳng Công chánh thành lập Ban Cao học Thanh hóa (Kỹ thuật môi trường hiện nay).
.jpg)
Thời điểm đó, trong khuôn viên trường Đại học Bách khoa TP.HCM hiện nay tồn tại hai trường. Ranh giới giữa hai trường được xác định theo hướng từ cổng xưởng C1 nhìn thẳng ra cổng giữa đường Tô Hiến Thành:
+ Một bên là khuôn viên của trường Đại học Kỹ thuật (thuộc Viện Đại học Bách khoa Thủ Đức).
+ Bên còn lại là khuôn viên của trường Đại học Chuyên nghiệp Trung cấp (tuyển khóa đầu tiên 1973).
Sau ngày thống nhất 1975, trường Đại học Kỹ thuật được tạm thời mang tên Đại học Kỹ thuật Phú Thọ. Trên cơ sở trường Quốc gia Kỹ sư Công nghệ và nhập một số đơn vị khoa Công nghệ trường ĐH Chuyên nghiệp Trung cấp thành lập khoa Cơ khí thuộc trường Đại học Kỹ thuật Phú Thọ và văn phòng chuyển từ B4 sang B11 cho đến ngày nay.
Sau 1975 các bộ môn trong khoa Cơ khí bao gồm: Bộ môn Công nghệ Chế tạo máy, bộ môn Máy chính xác, bộ môn Nguyên lý Chi tiết máy, bộ môn Đúc - Luyện kim.
Theo Quyết định số 426/Ttg ngày 27.10.1976 của Thủ tướng Chính phủ, trường Đại học Kỹ thuật Phú Thọ được mang tên Đại học Bách khoa TP.HCM. Với Quyết định số 1003/QĐ-TC ngày 11.8.1977 Đại học Bách khoa TP.HCM bao gồm 6 khoa: Khoa Cơ khí; khoa Điện; khoa Xây dựng; khoa Hóa; khoa Thủy lợi; khoa Đào tạo Tại chức.
Từ năm 1981, Đại học Bách khoa bắt đầu đào tạo nghiên cứu sinh (sau đại học). Năm 1990, trường mở thêm hệ đào tạo cao học. Ngành cao học Chế tạo máy là ngành được mở trong thời gian này.
Năm 1986, thầy Hồ Đắc Thọ được bổ nhiệm làm Trưởng khoa Cơ khí. Cùng năm 1986, bộ môn Nhiệt công nghiệp được tách ra khỏi khoa Cơ khí và trở thành Trung tâm Nghiên cứu Thiết bị Nhiệt và Năng lượng mới.
Bộ môn Cơ khí chính xác và Quang học là một trong những bộ môn của khoa Cơ khí được thành lập năm 1975. Bộ môn đào tạo Kỹ sư Cơ khí chính xác. Chủ nhiệm bộ môn là GS.TS Nguyễn An Vĩnh. Từ năm 1983-1985, trước khi chuyển về công tác thành đoàn, GS.TS Nguyễn Thiện Nhân từng làm giảng viên tại bộ môn này. Đến năm 1986, bộ môn Máy chính xác và Quang học sát nhập vào bộ môn Chế tạo máy. Cùng năm 1986, bộ môn Nhiệt công nghiệp được tách ra khỏi khoa Cơ khí và trở thành Trung tâm Nghiên cứu Thiết bị Nhiệt và Năng lượng mới.
.jpg)
Một dấu mốc quan trọng là năm 1993, Đại học Bách khoa TP.HCM trở thành đơn vị tiên phong trong cả nước áp dụng hệ thống đào tạo theo học chế tín chỉ, bước chuyển đổi có tính cách mạng, mở ra hướng tiếp cận linh hoạt, hiện đại trong giáo dục đại học. Từ đó đến nay, nhà trường không ngừng đổi mới chương trình đào tạo, mở rộng hợp tác quốc tế và nâng cao chất lượng nghiên cứu.
Từ đầu thập niên 1990, trường đã triển khai nhiều chương trình hợp tác với các quốc gia: Thụy Sĩ, Bỉ, Pháp, Hà Lan, Úc, Mỹ, Nhật Bản và New Zealand. Các chương trình tiêu biểu như SAV, EMMC hay MSM Executive MBA đã đào tạo hàng trăm thạc sĩ, tiến sĩ, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong giai đoạn chuyển đổi kinh tế của Việt Nam. Đặc biệt, các chương trình liên kết với những đại học danh tiếng như University of Illinois Urbana-Champaign, The University of Queensland hay The University of Adelaide đã đưa chuẩn đào tạo kỹ thuật quốc tế vào Việt Nam.
Bước sang thế kỷ 21, nhà trường tiếp tục mở rộng các chương trình tiên tiến, chất lượng cao và chuyển tiếp quốc tế, giảng dạy bằng tiếng Anh, đồng thời phát triển các ngành mới như trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, kỹ thuật hàng không, robot và logistics. Đến năm 2025, trường đào tạo khoảng 41 ngành bậc đại học, với hơn 30.000 sinh viên, học viên và nghiên cứu sinh.
.jpg)
Song song với đào tạo, hoạt động nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ cũng đạt nhiều thành tựu đáng kể. Doanh thu chuyển giao công nghệ hàng năm đạt hàng chục tỷ đồng, phục vụ trực tiếp cho TP.HCM và các vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Sinh viên Bách khoa nhiều lần đạt giải cao trong các cuộc thi quốc tế, đặc biệt 3 lần vô địch Robocon châu Á - Thái Bình Dương.
Trong hệ thống các khoa, khoa Cơ khí là một trong những đơn vị lâu đời và nòng cốt, có nguồn gốc từ trường Quốc gia Kỹ sư Công nghệ (1956). Ngay từ đầu, chương trình đào tạo đã theo mô hình Pháp (École Nationale Supérieure d’Arts et Métiers), kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết và thực hành với hệ thống xưởng và phòng thí nghiệm hiện đại. Sau 1975, khoa tiếp tục phát triển mạnh, trở thành trung tâm đào tạo cơ khí hàng đầu, tiên phong mở các ngành mới như Cơ điện tử và Kỹ thuật hệ thống công nghiệp.
Trải qua hơn 60 năm, khoa Cơ khí không chỉ đào tạo hàng chục ngàn kỹ sư mà còn là nơi xuất phát của nhiều nhà khoa học, nhà quản lý giáo dục và lãnh đạo ngành. Từ mô hình đào tạo Pháp, Mỹ đến châu Âu, từ niên chế đến tín chỉ, từ đào tạo ngành rộng đến chuyên sâu, khoa luôn thích ứng linh hoạt với nhu cầu xã hội và tiến bộ khoa học - công nghệ.
Từ năm 1995, Ban Giám hiệu nhà trường đã đăng ký bảo hộ bản quyền tên “trường Đại học Bách khoa TP.HCM” với Cục Bản quyền tác giả, Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch). Giấy chứng nhận bản quyền số 893VH/BQ do Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả cấp ngày 29.11.1995 theo đó, tên “trường Đại học Bách khoa TP.HCM” (thể loại tác phẩm: Mỹ thuật trang trí) được bảo hộ ở cả bốn thứ tiếng là Việt, Anh, Pháp và Nga. Ngày 26.12.2012, Cục Sở hữu trí tuệ cũng đã cấp Giấy Chứng nhận đăng ký nhãn hiệu cho trường Đại học Bách khoa TP.HCM, đồng thời bổ sung tên tiếng Anh viết tắt khác của trường là “HCMUT”.
.jpg)
Những sinh viên, học viên tiêu biểu
Trong suốt quá trình phát triển, Đại học Bách khoa TP.HCM đã đào tạo nên nhiều thế hệ kỹ sư, nhà khoa học, doanh nhân xuất sắc, góp phần quan trọng vào sự phát triển đất nước và hội nhập quốc tế.
Một trong những gương mặt tiêu biểu là GS.TS Đặng Lương Mô (1936) là một trong những trí thức tiêu biểu gắn bó sâu sắc với quá trình hình thành và phát triển của Đại học Bách khoa TP.HCM. Ông từng là cựu sinh viên xuất sắc của trường Quốc gia Kỹ sư Công nghệ - tiền thân của Bách khoa, đồng thời giữ cương vị Viện trưởng Học viện Quốc gia Kỹ thuật trước năm 1975. Sau nhiều năm giảng dạy và nghiên cứu tại Nhật Bản, ông trở về Việt Nam, tiếp tục đóng góp cho đào tạo và phát triển lĩnh vực vi mạch-bán dẫn tại Đại học Bách khoa và ĐHQG-HCM.
Bên cạnh đó, nhiều cựu sinh viên Bách khoa hiện đang hoặc từng giữ các vị trí quan trọng trong hệ thống chính trị và kinh tế. Có thể kể đến các lãnh đạo cấp cao như ông Trần Lưu Quang tốt nghiệp kỹ sư Cơ khí (khoá 1986); Trần Hồng Minh tốt nghiệp tiến sĩ ngành Cầu đường-Nền móng và công trình ngầm khoá 2004-2007; Võ Văn Minh cựu sinh viên khoa Điện-Điện tử (khoá 1990) hay cựu sinh viên khoa Kỹ thuật Xây dựng (khoá 1995) Phan Văn Sáu; Phan Thanh Bình cựu sinh viên Kỹ thuật Hóa học (khóa 1980)… những người trưởng thành từ môi trường đào tạo kỹ thuật của nhà trường.
Không chỉ thành công trong khu vực công, nhiều cựu sinh viên còn là những doanh nhân tên tuổi. Tiêu biểu là ông Trần Bá Dương cựu sinh viên khóa 1978, Chủ tịch Tập đoàn THACO người hiện giữ vai trò Chủ tịch Cộng đồng Cựu sinh viên Phú Thọ-Bách khoa.
.jpg)
Giáo sư Khương Hữu Điểu, người từng là giảng viên thỉnh giảng tại Trung tâm Quốc gia Kỹ thuật Phú Thọ. Ông là người Việt đầu tiên tốt nghiệp cao học kỹ sư tại MIT sau khi nhận học bổng Fulbright và tốt nghiệp thủ khoa ngành cơ khí tại Đại học Lafayette (Hoa Kỳ). Sau này, ông sáng lập công ty MDA Engineering tại San Francisco, ghi dấu ấn trong lĩnh vực kỹ thuật và xây dựng tại Mỹ.
Một trường hợp tiêu biểu khác là tiến sĩ Trương Công Hiếu, cựu giảng viên của Trung tâm Quốc gia Kỹ thuật Phú Thọ, sau này trở thành nhà khoa học hàng đầu trong lĩnh vực công nghệ đúc tiền tại Canada. Ông tốt nghiệp thủ khoa ngành kỹ sư hóa học tại Đại học New York, tiếp tục học cao học và trở về giảng dạy tại Việt Nam trước khi định cư tại Canada. Tại nhà máy đúc tiền Hoàng gia Canada, ông có những đóng góp mang tính đột phá trong công nghệ chế tạo tiền xu. Năm 2013, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển mang tên ông được khánh thành tại Winnipeg nhằm tôn vinh những đóng góp nổi bật. Theo ấn phẩm “Royal Canadian Mint 100 Years of History”, ông là người tiên phong trong việc cải tiến công nghệ đúc tiền bằng kỹ thuật kim loại và thép, giúp đồng tiền mỏng hơn, nhẹ hơn và chống ăn mòn tốt hơn góp phần nâng cao vị thế công nghệ tiền tệ của Canada trên thế giới. Năm 2018, ông được trao Huân chương Order of Canada một trong những vinh dự cao quý nhất của quốc gia này.
Những cá nhân tiêu biểu này cho thấy sức lan tỏa mạnh mẽ của môi trường đào tạo Bách khoa nơi không chỉ cung cấp kiến thức chuyên môn mà còn hình thành tư duy sáng tạo, năng lực quản lý và tinh thần hội nhập quốc tế.
.jpg)
Cộng đồng Cựu sinh viên Phú Thọ-Bách khoa và những đóng góp
Một trong những điểm nhấn đáng chú ý trong giai đoạn phát triển gần đây của Đại học Bách khoa TP.HCM là sự ra đời của Cộng đồng Cựu sinh viên Phú Thọ-Bách khoa (BKA) vào năm 2020. Đây là tổ chức kết nối các thế hệ cựu sinh viên, tạo thành mạng lưới hỗ trợ mạnh mẽ cho nhà trường và sinh viên.
Ngay từ khi thành lập, BKA đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực như thành lập Quỹ học bổng và hỗ trợ phát triển Bách khoa, chương trình bảo lãnh sinh viên vay vốn không lãi suất, xây dựng hội quán sinh hoạt và tổ chức các sự kiện kết nối doanh nghiệp. Những hoạt động này không chỉ hỗ trợ tài chính mà còn tạo cơ hội nghề nghiệp và phát triển kỹ năng cho sinh viên.
Một minh chứng tiêu biểu là việc hai cựu sinh viên ngành xây dựng đã đóng góp 300 triệu đồng từ lợi nhuận dự án vào quỹ học bổng, thể hiện tinh thần trách nhiệm và sự gắn bó với mái trường. Gần đây, hai cựu sinh viên Trần Quang Tuấn (BK91XD) và Võ Đại Khôi (BK2000XD) ký hợp tác chiến lược giữa hai tổng thầu xây dựng và đóng góp 300 triệu đồng vào Quỹ học bổng Bách khoa. Đây cũng là thông điệp xuyên suốt của cộng đồng: Kết nối - Hợp tác - Phát triển và Hỗ trợ thế hệ kế tiếp.
Năm 2025, việc thành lập Công ty Cổ phần Hợp tác và Phát triển BKA đánh dấu bước phát triển mới, tạo nền tảng pháp lý để triển khai các dự án dài hạn trong nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ. Mô hình này được định hướng như một doanh nghiệp khoa học công nghệ, đóng vai trò cầu nối giữa nhà trường, doanh nghiệp và xã hội.
BKA cũng tích cực tham gia vào hoạt động đào tạo thông qua mô hình “học kỳ doanh nghiệp”, giúp sinh viên tiếp cận thực tiễn nghề nghiệp ngay trong quá trình học. Đồng thời, các chương trình hợp tác chiến lược giữa nhà trường và cộng đồng cựu sinh viên giai đoạn 2026-2030 hứa hẹn sẽ mở ra nhiều cơ hội phát triển mới.
Với hơn nửa thế kỷ hình thành và phát triển, Đại học Bách khoa TP.HCM không chỉ là cái nôi đào tạo kỹ sư mà còn là trung tâm tri thức, đổi mới sáng tạo và kết nối cộng đồng. Sự đồng hành của các thế hệ cựu sinh viên chính là một trong những nguồn lực quan trọng, góp phần đưa nhà trường tiếp tục vươn xa trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu và nhận Huân chương Anh hùng Lao động (2005), Huân chương Độc lập hạng Nhất (2012), nhiều Cờ thi đua Chính phủ.
Theo KT& ĐS SỐ 238