Ánh sáng hạnh phúc

25/10/2019 - Chuyên đề
Tác giả: Bài Thanh Nga ảnh Đinh Quang Tuấn, tư liệu

Khoảng gần 100 kiến trúc sư, khách mời đã tham gia Hội thảo “Chiếu sáng nhân tạo trong kiến trúc, nội thất” do Hội Kiến trúc sư Thành phố Hồ Chi Minh tổ chức chiều 4.9.2019 với phần điều hành của kiến trúc sư Trần Khánh Trung. Hội thảo đón khách từ 13 giờ 30. Các diễn giả trình bày nội dung đến gần 17 giờ, khi bắt đầu phần hỏi đáp thì khu vực bị cúp điện. Dưới ánh sáng của nến và đèn sạc, các diễn giả và người tham gia vẫn say sưa hỏi- đáp về ánh sáng và chiếu sáng. Nhiều nội dung bổ ích đã được trình bày, nhiều vấn đề, thắc mắc đã được giải đáp thấu đáo.

 
 
KTS Nguyễn Trường Lưu, chủ tịch hội KTS TP HCM phát biểu khai mạc hội thảo
 
Trong phát biểu khai mạc, KTS Nguyễn Trường Lưu nêu một thực tế “không mấy vui vẻ” là có tình trạng một số kiến trúc sư phó thác chuyện ánh sáng trong công trình cho… thợ điện bố trí đèn, mua đèn và lắp đèn! Chính vì vậy Hội Kiến trúc sư mới tổ chức hội thảo như một hoạt động chuyên môn tập hợp các chuyên gia chiếu sáng để qua đó trình bày, trao đổi góp phần để mọi người nắm rõ hơn vai trò của việc chiếu sáng và những kinh nghiệm vận dụng kỹ thuật chiếu sáng, sử dụng ánh sáng như một nguyên liệu của kiến trúc. 
Mở đầu hội thảo, KS Nguyễn Quốc Thống cho biết, ông đam mê việc chiếu sáng và nghiên cứu về chiếu sáng cả mấy chục năm. Bài phát biểu của ông bắt đầu bằng các khái niệm lý thuyết nhưng người nghe lại thấy ở đó sự gần gũi, dễ hiểu. 
Theo ông Nguyễn Quốc Thống, cảm xúc của con người có phụ thuộc vào việc cảm nhận ánh sáng tự nhiên thông qua thị giác. Các hormone cần thiết được sinh ra phụ thuộc vào cảm xúc và theo nhịp hoạt động sinh học của con người trong 24 giờ. Việc chiếu sáng có thể tác động tới quá trình tiết ra các hormone mang lại cảm giác vui vẻ, tâm lý tích cực và đó là nguồn gốc của “ánh sáng hạnh phúc”.
Loài người có chung một nguồn sáng tự nhiên lớn nhất là mặt trời. Khi mặt trời lặn thì ta phải dùng đến ánh sáng nhân tạo. Chiếu sáng có 3 mục tiêu, thứ nhất là phải đảm bảo thấy được bằng thị lực, thứ hai là tạo cảm giác dễ chịu và thứ ba là chiếu sáng sẽ tạo ra cảm nhận về không gian. Tùy theo hoàn cảnh, công việc ta có thể đáp ứng một phần hoặc cả ba mục tiêu, ví dụ như ở không gian làm việc thì ta ưu tiên mục tiêu 1, trong trung tâm mua sắm ta ưu tiên mục tiêu 2 trong nhà hàng thì ta ưu tiêu mục tiêu 3.
Chiếu sáng phục vụ con người là phải lấy con người làm trung tâm. Nguyên tắc chung là nguồn ánh sáng thiên nhiên vào nhà càng nhiều và càng thuận tự nhiên thì con người càng có nhiều cảm xúc hơn. Vậy chiếu sáng nhân tạo làm sao để càng gần giống với thiên nhiên thì càng tốt.
Chất lượng chiếu sáng phụ thuộc vào thiết kế chiếu sáng và sử dụng nguồn sáng có chất lượng. Việc chiếu sáng có chất lượng sẽ làm cho con người ta sẽ cảm thấy vui vẻ, hạnh phúc, tinh thần sảng khoái và làm việc có hiệu suất cao. 
Phần trình bày của KS Nguyễn Khánh Bình tập trung vào thiết bị và giải pháp kỹ thuật chiếu sáng.
Theo KS Nguyễn Khánh Bình, nguyên tắc chiếu sáng là chỉ được thấy vật chiếu sáng mà không được thấy thiết bị chiếu sáng.
Nguồn sáng nhân tạo thông dụng là các loại bóng đèn. Sau đèn dầu và nến, chúng ta đã trải qua việc dùng đèn dây tóc, đèn huỳnh quang và bây giờ là đèn Led. Đèn Led là đèn chiếu sáng có nguồn sáng rất sắc nét, hiệu quả cao (hiệu suất có thể lên đến 90%, cao hơn nhiều lần so với đèn huỳnh quang). “Led tuyệt vời nhất là chiếu sáng định hướng tốt, có khả năng chiếu sáng theo yêu cầu và khắc phục được hầu hết các nhược điểm của các loại đèn khác”, KS Nguyễn Khánh Bình nhấn mạnh. 
Ánh sáng của đèn Led là đơn sắc. Như vậy nếu kết hợp các đèn Led thì ta có nguồn sáng đa sắc, chọn màu theo ý muốn so với ngày xưa muốn có nguồn sáng đa sắc thì ta phải lọc, rất hao năng lượng. Đèn Led cũng có thể tích hợp công nghệ hiện đại thỏa mãn nhiều yêu cầu vận hành. 
Tóm lại, KS Nguyễn Khánh Bình cho rằng đèn Led là công cụ tốt cho các kiến trúc sư. Với đèn Led, công việc của kiến trúc sư là xác định không gian kiến trúc và các chi tiết cần chiếu sáng. Sau đó là quá trình tính toán sử dụng số lượng màu sắc, chủng loại đèn. KS Nguyễn Khánh Bình cũng gợi ý mọi người có thể tải về ứng dụng DQ lightcheck để tìm giải pháp chiếu sáng và tính toán số lượng đèn tham khảo. 
Tiếp theo đó là phần trình bày của TS KTS Trần Văn Thành. Anh được giới thiệu là “một trong những nhà thiết kế chiếu sáng chuyên nghiệp đầu tiên của Việt Nam. TS KTS Trần Văn Thành học về Thiết kế chiếu sáng kiến trúc tại Đức và sau đó lấy bằng Tiến sĩ về ngành này tại trường Cass School of Art & Design, ĐH London Metropolitan, Anh Quốc”. Anh tham gia thiết kế chiếu sáng và đã hoàn thành ở một số công trình nổi tiếng như Cầu Rồng Đà Nẵng, Ngôi nhà Đức tại TP.HCM, khách sạn Inter Continental, Phú Quốc…
Theo TS KTS Trần Văn Thành thì “ánh sáng là nguyên liệu kiến trúc” và trong phần trình bày của mình anh đã chia sẻ việc sử dụng “nguyên liệu” đó như thế nào tại một số công trình đã hoàn thành.
Với ngôi nhà Đức, anh đã “trả lại không gian trống quanh tòa nhà, làm cho mọi người thấy ngôi nhà, thấy ánh sáng và không thấy ngọn đèn nào”. Với khách sạn Inter Contenental Phú Quốc, yêu cầu thiết kế là làm sao cho khách từ đâu tới cũng thấy đó là khách sạn năm sao đẳng cấp nhưng phải mang tính bản địa, nghĩa là vừa có tính toàn cầu vừa mang bản sắc địa phương. KTS phải trả lời câu hỏi “Phú Quốc có gì để đưa vào chiếu sáng” và câu trả lời là cảnh quan thiên nhiên. Những tấm ảnh chụp chiếu sáng ở các công trình đã làm mãn nhãn người tham gia hội thảo. 
 
 
KS Nguyễn Quốc Thống trình bày tại hội thảo
 
 
KS Nguyễn Khánh Bình trình bày tại hội thảo
 
 
TS.KTS Trần Văn Thành giới thiệu về ánh sáng như là một nguyên liệu kiến trúc 
 
 
Gần 100 kiến trúc sư, khách mời tham gia hội thảo
 
Sau phần trình bày, các diễn giả đã trực tiếp trả lời câu hỏi của các kiến trúc sư, sinh viên và khách tham dự hội thảo dưới sự điều hành của KTS Trần Khánh Trung. 
Câu hỏi đầu tiên được nêu ra là “tại sao lại nói rằng CARA cung cấp giải pháp chiếu sáng chứ không bán đèn”? Ông Nguyễn Quốc Thống giải thích, ai cũng biết thành phần một tô phở gồm những gì nhưng không phải cứ ra chợ mua đủ nguyên liệu về là có được tô phở. Những nguyên liệu đó phải được người có nghề chế biến, nấu thành bát phở mang đến cho khách một món ăn ngon kèm theo cảm xúc. Kiến trúc cũng như vậy, kiến trúc không phải là cung cấp cho chủ nhà các bản vẽ. Kiến trúc là đem đến cho chủ nhà một căn nhà hoàn chỉnh để chủ nhà có thể sinh sống trong đó với cảm xúc hài lòng, vui vẻ, hạnh phúc. Theo ông Nguyễn Quốc Thống, giải pháp chiếu sáng toàn diện cũng phải giải quyết những yêu cầu tương tự như vậy. 
Với ông Nguyễn Khánh Bình, các câu hỏi mà mọi người muốn tập trung đặt ra là nêu rõ ưu, nhược điểm và cách sử dụng của đèn Led. Ông Bình cho rằng, ánh sáng truyền thống là đa sắc, ánh sáng của đèn Led là đơn sắc và tính chiếu sáng định hướng. Đặc điểm đó vừa là ưu điểm vừa là nhược điểm. Nếu ta thiết kế chiếu sáng tốt, có bố cục, định hướng đúng thì đèn Led mang đến hiệu quả cao, nếu làm sai thì sẽ gây khó chịu, tốn kém. Với ý kiến cho rằng “đèn Led không chiếu sáng xa được”, KS Bình khẳng định “5 năm về trước thì đúng như vậy, còn bây giờ đèn Led đã có loại công suất cao chiếu sáng tốt”. 
Trả lời bổ sung thêm về đèn Led, KS Nguyễn Quốc Thống cho rằng đèn Led vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, những sản phẩm ra sau ngày càng đáp ứng tốt những đòi hỏi khắt khe về chiếu sáng. Với những ý kiến phản ánh “đèn Led quá đắt”, KS Nguyễn Quốc Thống cho biết, “giá cao không phải là nhược điểm của đèn Led mà nhược điểm của nó là giá không đồng nhất, có sự chênh lệch khá cao giữa các loại đèn có độ sáng chênh nhau”.
Đề cập tới “ngôn ngữ riêng trong nghệ thuật chiếu sáng” mà các kiến trúc sư trẻ quan tâm đặt ra, TS KTS Trần Văn Thành cho biết, những gì ta nhìn thấy là sự phản xạ ánh sáng từ các đồ vật được chiếu sáng. Chiếu sáng nhân tạo phải phục vụ cho kiến trúc, nội thất vì vậy mới nói rằng ánh sáng là nguyên liệu của kiến trúc.
Một vấn đề mà mọi người quan tâm đặt ra là đã xuất hiện thực tế được mô tả là “ô nhiễm ánh sáng” ở một số công trình, tuyến phố công cộng. Vậy làm cách nào để có thể hạn chế và ngăn chặn điều này? 
TS KTS Trần Văn Thành cho biết, hiện nay chưa có việc quản lý hoặc cấp phép đối với phương án chiếu sáng. Tại nhiều công trình, việc chiếu sáng cũng không có định hướng thiết kế, chất liệu gì. Theo TS KTS Trần Văn Thành, đây là vấn đề nhà quản lý nên quan tâm. 
Khoảng 20 câu hỏi trực tiếp hoặc được chuyển đến các diễn giả và phần lớn đã được trả lời trong khung cảnh cúp điện, thiếu sáng, phải dùng dùng ánh sáng đèn cầy, ánh sáng đèn sạc. 
Khi hội trường có điện trở lại, trời đã tối, khách tham dự vẫn vây quanh các diễn giả để muốn nấn ná trao đổi thêm. Ai cũng ghi nhận việc tổ chức những hội thảo chuyên môn như vậy là rất cần thiết và mong có thêm nhiều hội thảo bổ ích nữa. 
 
 
 
Hệ thống đèn LED LOOX5 Häfele của HAF dành cho nội thất với ưu điểm dễ lắp đặt, dễ tùy chỉnh nhờ thiết kế module cùng khả năng kết nối với ứng dụng điện thoại, mang đến sự tiện nghi và hiệu quả trong chiếu sáng không gian
 
 
 
 
 
Điện Quang đã đưa ra những phần mềm điều khiển ánh sáng một cách thông minh, tiết kiệm
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 161

Các tin khác