Khai mạc lúc 17h30 ngày 25.3.2026, tại tầng 2, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (66 Nguyễn Thái Học, Ba Đình, Hà Nội), triển lãm cá nhân “Vọng Kim” của Nguyễn Tuấn Hoàng diễn ra đến hết ngày 30.3.2026. Một triển lãm không nhiều tác phẩm, không bày biện phô trương, nhưng có chủ đích rõ ràng: Thử đẩy kim loại ra khỏi thói quen “đặc - nặng - kín” vốn đã quá quen trong điêu khắc.
Tên gọi “Vọng Kim” nghe thì nhẹ, nhưng cách làm thì không nhẹ chút nào. Kim loại ở đây không được dựng thành khối để nhìn, mà bị xử lý như một trạng thái đang xảy ra - treo, rơi, chảy, rung. Có những cấu trúc nhìn qua tưởng như sắp tan, nhưng thực ra được kiểm soát khá chặt về kết cấu.
Hoàng đi từ một thứ rất cụ thể: tiếng chuông. Nhưng anh không làm chuông. Anh làm cái phần còn lại sau tiếng chuông - cái độ ngân. Đó là chỗ khó. Vì âm thanh không có hình, mà anh lại buộc phải cho nó một cấu trúc để đứng được trong không gian.
Ở đây, kim loại bị kéo mỏng thành sợi, uốn thành dải, rủ xuống thành từng lớp. Nhìn gần thấy rõ thao tác tay: gò, hàn, bẻ, ép - không giấu. Không đánh bóng cho “đẹp”, cũng không làm cho trơn tru. Bề mặt giữ lại độ thô cần thiết để người xem còn thấy lực tác động. Chính cái lực đó mới giữ cho tác phẩm không bị rơi vào kiểu “trang trí kim loại”.
Một điểm đáng nói là cách Hoàng dùng bóng đổ. Trong vài tác phẩm, phần bóng trên tường còn “nói” nhiều hơn phần khối. Tức là anh không dừng ở vật thể, mà tính luôn phần lan ra của nó. Làm điêu khắc kiểu này thì không thể chỉ dựng xong là xong, mà phải kiểm soát cả ánh sáng và khoảng trống xung quanh.
Trích từ lời tựa giới thiệu triển lãm của Tiến sĩ, nhà điêu khắc Phạm Thái Bình: “Kim loại trong tay Hoàng không còn là vật liệu đóng kín, mà trở thành nơi ghi nhận và lan truyền những rung động rất khẽ của thời gian.” Nói gọn vậy là đúng hướng, nhưng xem trực tiếp thì thấy rõ hơn: Hoàng đang cố làm cho vật liệu “mất trọng lượng” về cảm giác.
Cấu trúc tác phẩm không theo kiểu cân bằng cổ điển. Lệch, treo, nghiêng - có khi nhìn thấy chông chênh. Nhưng cái chông chênh này không phải ngẫu nhiên. Nó nằm trong một ý đồ: Giữ cho mọi thứ ở trạng thái chưa ổn định, giống như khi âm thanh còn đang lan.
Còn hoạ sĩ Bùi Việt Bằng nhận xét: “Điều tôi thấy rõ ở Vọng Kim là một hướng làm việc nghiêm túc và có chủ đích. Hoàng không làm rời rạc từng tác phẩm, mà đi thẳng vào một vấn đề và theo đến cùng. Kỹ thuật tiến bộ rõ, nhưng quan trọng hơn là bắt đầu xuất hiện một ngôn ngữ riêng, còn thô nhưng có thể đi tiếp”( trích từ còm facebook của Bằng).
Có thể thấy Hoàng tránh khá rõ lối làm điêu khắc kiểu “chốt hình”. Không có điểm nhìn trung tâm, không có một hình rõ để bám. Người xem phải đi vòng, phải đổi góc, mới ráp lại được cảm giác. Cách làm này không dễ, vì nếu xử lý không tới thì sẽ thành rối. Ở vài chỗ, Hoàng vẫn còn hơi “tham chi tiết”, nhưng tổng thể thì giữ được nhịp.
Có thể triển lãm này chưa phải là một hệ hoàn chỉnh. Nhưng cái được là thấy rõ hướng đi. Hoàng không chạy theo hiệu ứng, cũng không mượn ý niệm cho kêu. Anh chọn một thứ khó: Làm việc trực tiếp với vật liệu, và ép nó đi theo cảm giác của mình.
Cái nền của Hoàng là 4 năm học điêu khắc ở Đại học Kiến trúc Hà Nội và vài năm làm nghề. Kỹ thuật đủ dùng, không yếu. Nhưng cái đáng nói không nằm ở kỹ thuật, mà ở chỗ anh chịu đào sâu một hệ hình - tiếng chuông, mặt nước, mái đình - rồi bẻ nó ra khỏi cách hiểu quen thuộc.
“Vọng Kim” vì vậy không phải là triển lãm để xem cho nhanh. Nó cần thời gian đứng lại. Nhìn một vòng thì thấy hình. Nhìn kỹ thêm chút thì bắt đầu thấy lực. Và nếu chịu đứng lâu hơn, có thể sẽ thấy được cái Hoàng đang cố làm: biến thứ cứng nhất thành thứ khó nắm nhất.
Một mở đầu chưa ồn ào, nhưng không nhạt. Với một nghệ sĩ trẻ, vậy là đủ để theo dõi tiếp.
Saigon ngày 29.3.2026
Hoạ sỹ Phan Trọng Văn