.jpg)
Thưa TS.KTS Lê Quốc Hùng, Đồ án Điều chỉnh quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2060 vừa được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Là nhà chuyên môn trực tiếp tham gia xây dựng đồ án, cảm xúc của anh lúc này và điều anh tâm đắc nhất trong nội dung điều chỉnh quy hoạch lần này là gì?
Tất nhiên là niềm vui. Đây không chỉ là công sức của tập thể Viện Quy hoạch Đô thị và Nông thôn quốc gia, của các Liên danh tư vấn, mà còn là một bước ngoặt lớn trong tư duy quy hoạch và phát triển đô thị quốc gia.
Với đồ án này, chúng ta đã tiếp cận TP.HCM không chỉ là một thành phố mà là một đại đô thị đa trung tâm, tích hợp, với tầm nhìn trở thành thành phố toàn cầu, đáng sống, bền vững và có sức cạnh tranh quốc tế. Quy hoạch đã đặt nền móng cho mô hình phát triển theo tiểu vùng chức năng, phát triển đô thị nén (compact city), định hướng giao thông công cộng (TOD), đồng thời bảo vệ hệ sinh thái đặc thù như khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ, vùng đất nông nghiệp năng suất cao, các hành lang sinh thái.
Ngày 12.6.2025, chỉ một ngày sau khi điều chỉnh quy hoạch được phê duyệt, Quốc hội ban hành Nghị quyết sáp nhập TP.HCM với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu để hình thành TP.HCM hợp nhất. Liệu đây có phải là điều đã được tính đến trong quy hoạch không? Và quy hoạch hiện hành sẽ được điều chỉnh ra sao để tích hợp các địa phương mới này?
Đầu tiên, phải khẳng định đây là một quyết định táo bạo và mang tính cách mạng. Việc hợp nhất 3 tỉnh, thành không chỉ tạo ra một siêu đô thị có quy mô lớn, mà còn kiến tạo một thực thể có vai trò và vị thế vượt trội. Điều này rất quan trọng, vì nó khẳng định vị thế của đô thị Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa, đảm bảo TP.HCM hợp nhất có thể cạnh tranh ngang bằng với các đại đô thị lớn trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Thứ hai, sự hợp nhất này tạo ra một cực tăng trưởng, một đầu tàu dẫn dắt kinh tế Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên chuyển đổi và vươn mình của đất nước. Nhưng vai trò đầu tàu này không nên chỉ giới hạn ở diện tích, dân số, quy mô kinh tế, công nghệ hay khoa học kỹ thuật. Nó còn phải là một kiểu mẫu về phát triển văn hóa, về bảo tồn và phát huy di sản, về xây dựng bản sắc đô thị và nâng cao chất lượng sống cho người dân.
Về việc liệu điều này đã được tính đến trong quy hoạch hay chưa, có thể nói rằng việc sáp nhập cụ thể này không phải là một kịch bản chúng tôi đã dự liệu trước. Tuy nhiên, sự liên kết của ba địa phương này đã là phương án được chúng tôi tính toán kỹ lưỡng trong mối quan hệ vùng. Trong quá trình xây dựng đồ án, Viện đã kiến nghị một “tư duy vùng” cho TP.HCM - tức là quy hoạch phải có liên kết vùng, linh hoạt, có khả năng tích hợp thêm các cực tăng trưởng mới.
Về việc tích hợp, chắc chắn chúng ta không thể “ghép” một cách cơ học ba bản quy hoạch tỉnh thành đã được duyệt. Chúng ta sẽ phải xây dựng một Đồ án Quy hoạch chung hoàn toàn mới cho toàn bộ thực thể này, với các tiểu vùng chức năng rõ ràng, trong đó định hướng TP.HCM sẽ là trung tâm tài chính - dịch vụ - sáng tạo; Bình Dương sẽ là thủ phủ công nghiệp công nghệ cao và logistics; và Bà Rịa-Vũng Tàu sẽ là cửa ngõ cảng biển, năng lượng và du lịch.
TP.HCM hợp nhất được kỳ vọng sẽ sánh ngang với các siêu đô thị thế giới. Tuy nhiên, dưới góc nhìn công dân, theo anh, người dân sẽ được và có thể mất gì trong sự thay đổi này? Thành phố cần làm gì để chất lượng sống thực sự được nâng cao?
Đây là câu hỏi quan trọng nhất. Tôi tin rằng sự thay đổi này sẽ mang lại nhiều cái “được” hơn là “mất”. Cụ thể, người dân có thể kỳ vọng vào cơ hội việc làm và thu nhập đa dạng hơn khi “tam giác phát triển” được vận hành như một cỗ máy kinh tế thống nhất. Một trong những cam kết cốt lõi của quy hoạch sắp tới là phải mang lại một môi trường sống tốt hơn, tiện nghi hơn và dịch vụ công chất lượng, công bằng hơn.
Tất nhiên, cái “mất” trước mắt có thể là những xáo trộn trong cuộc sống do các đại công trường xây dựng hạ tầng. Về lâu dài, thách thức lớn nhất là làm sao để sự phát triển vượt bậc này không làm phai nhạt đi bản sắc văn hóa riêng có của Sài Gòn-Gia Định, của đất Thủ Dầu Một-Bình Dương, của miền biển Vũng Tàu. Đặc biệt, chúng ta phải cảnh giác với nguy cơ hình thành một “thành phố hai mặt” - nơi một bên phát triển, bên kia bị bỏ lại - nếu không có chính sách phân bổ nguồn lực công bằng.
Cảm ơn những phân tích sâu sắc của anh. Nhìn xa hơn, TP.HCM hợp nhất sẽ được định vị như thế nào trong hệ thống các siêu đô thị toàn cầu? Đâu là mục tiêu cụ thể về năng lực cạnh tranh của thành phố đến 2040, 2060?
Tầm nhìn được đặt ra là đến năm 2060, TP.HCM hợp nhất trở thành một thành phố toàn cầu - tương đương Seoul, Bangkok hoặc Thượng Hải. Nhưng tôi muốn nhấn mạnh: Cạnh tranh không chỉ là quy mô về diện tích, dân số, về kinh tế, mà còn là năng lực sáng tạo, khả năng thu hút nhân tài, chất lượng thể chế, môi trường sống. Chúng ta đang trong quá trình đặt nền móng để tạo ra một hệ sinh thái đô thị độc đáo - hội tụ cảng biển, công nghệ, tài chính, đổi mới sáng tạo và bản sắc văn hóa - điều mà không nhiều thành phố châu Á có được.
Thưa anh, với hệ thống hành chính hai cấp (siêu đô thị và xã/phường), làm sao có thể vận hành hiệu quả một thành phố rộng gần 6.800 km², hơn 14 triệu dân, và trong tương lai còn tăng trưởng hơn nữa?
Chìa khóa sẽ nằm ở việc tách bạch cấp hành chính và cấp quy hoạch. Hành chính vẫn theo luật định, nhưng quy hoạch và quản trị sẽ phải theo “cấu trúc tiểu vùng chức năng”. Tôi nghĩ rằng chúng ta nên đề xuất tổ chức không gian theo 8-12 tiểu vùng, mỗi vùng có bản sắc và động lực riêng, có ban điều phối kỹ thuật, sử dụng GIS... để hỗ trợ ra quyết định. Thế giới đã làm ở các thành phố Paris, Auckland, Thượng Hải… Giờ là lúc chúng ta mạnh dạn áp dụng. Việc hình thành TP.HCM hợp nhất là một cuộc chuyển mình lịch sử - không chỉ mở rộng địa giới, mà là một cuộc cách mạng tư duy quy hoạch - phát triển- quản trị. Thành công của thành phố này không chỉ là thắng lợi của một vùng, mà sẽ là thước đo cho năng lực cải cách quốc gia.
Cảm ơn anh về những chia sẻ rất sâu sắc. Chúng tôi tin rằng những thông điệp anh đưa ra sẽ góp phần quan trọng trong việc giúp công chúng, giới chuyên môn và nhà quản lý hiểu rõ hơn tầm vóc và trách nhiệm của chúng ta trong quá trình hình thành TP.HCM mới.
Các lần điều chỉnh quy hoạch chung TP.HCM
1. Ngày 16.1.1993, Thủ tướng phê duyệt Đồ án Quy hoạch tổng thể xây dựng TP.HCM đến năm 2010 tại quyết định 20/TTg
2. Ngày 10.7.1998, Thủ tướng phê duyệt Đồ án Điều chỉnh quy hoạch chung TP..HCM đến năm 2020 tại Quyết định 123/1998/QĐ-TTg
3. Ngày 6.1.2010, Thủ tướng phê duyệt Điều chỉnh quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2025 tại Quyết định 24/QĐ-TTg
4. Ngày 11.6.2025, Thủ tướng phê duyệt Đồ án Điều chỉnh quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2040 tầm nhìn đến năm 2060 tại Quyết định số 1125/QĐ-TTg
Theo Kiến trúc & Đời sống số 229