Sống bền vững

5/5/2020 - Chuyên đề
Tác giả: Bài Ngọc Thủy ảnh KTS Lê Lương Thủy, Thu Thủy

Tiêu dùng xanh, sống hòa hợp với thiên nhiên đang là trào lưu được chú ý trên toàn thế giới. Trong kiến trúc, trào lưu này cũng đã xuất hiện với cái tên Kiến trúc sinh thái. Đi đến tận cùng khái niệm này vẫn là làm sao cho con người sống trong một môi trường sống bền vững.

 
Coâng trình taïi Ethiopie ñaït giaûi kieán truùc xanh naêm 2007 cuûa KTS Dickvan Gameren vaø Bjame Mastenbroek
 
Kieán truùc sinh thaùi laø gì?
Kieán truùc sinh thaùi coù theå hieåu moät caùch ngaén goïn laø kieán truùc coù xem xeùt ñeán ñieàu kieän khí haäu cuûa ñòa ñieåm, trong taùc ñoäng tôùi con ngöôøi.
Coâng trình kieán truùc sinh thaùi coù nhöõng tieâu chí laø phuø hôïp vôùi ñieàu kieän khí haäu ñòa phöông, taän duïng toái ña thuaän lôïi töø thieân nhieân, naâng cao ñieàu kieän soáng tieän nghi vaø baûo veä söùc khoeû con ngöôøi trong caùc coâng trình, giaûm thieåu vieäc söû duïng naêng löôïng nhaân taïo, tieát kieäm kinh phí ñaàu tö vaø kinh phí söû duïng, giaûm oâ nhieãm moâi tröôøng, baûo veä heä sinh thaùi traùi ñaát.
Töø xöa, caùc coâng trình ñöôïc thieát keá bôûi caùc kieán truùc sö am töôøng caû veà thieát keá laãn xaây döïng. Hoï söû duïng giaûi phaùp thieát keá vaø kyõ thuaät ñôn giaûn ñeå ñieàu hoaø khoâng khí vaø chieáu saùng trong nhaø. Ñeán nhöõng naêm 1930, nhöõng coâng ngheä xaây döïng môùi xuaát hieän baét ñaàu laøm thay ñoåi caûnh quan ñoâ thò. Söï ra ñôøi cuûa maùy ñieàu hoaø nhieät ñoä, ñeøn huyønh quang, theùp keát caáu vaø caùc loaïi kính phaûn quang keùo theo söï ra ñôøi cuûa nhöõng toaø nhaø baèng kính, ñoùng kín, ñöôïc ñieàu hoaø vaø chieáu saùng nhôø nhöõng heä thoáng ñoà soä, tieâu toán raát nhieàu naêng löôïng. Daàn daàn, caùc toaø nhaø ra ñôøi maø khoâng heà quan taâm ñeán vaán ñeà khí haäu, caùc boä phaän trong toaø nhaø khoâng coù söï lieân keát vôùi nhau.
Ñaây chính laø vaán ñeà kieán truùc sinh thaùi caàn giaûi quyeát trong theá kyû 21. Sau khi cuoäc khuûng hoaûng naêng löôïng nhöõng naêm 70 xaûy ra, ngöôøi ta baét ñaàu vieäc nghieân cöùu vaø öùng duïng caùc nguoàn naêng löôïng môùi nhö naêng löôïng maët trôøi, gioù vaøo trong sinh hoaït, caùc toå chöùc, hieäp hoäi xaây döïng treân theá giôùi cuõng baét ñaàu ñöa nhöõng tieâu chí veà naêng löôïng vaøo nhöõng ñieàu leä vaø quy ñònh cuûa mình.
Naêm 1987, hoäi nghò toaøn caàu cuûa Lieân hieäp quoác veà moâi tröôøng vaø phaùt trieån ñaõ ñöa ra khaùi nieäm ñaàu tieân cuûa "phaùt trieån beàn vöõng" laø "thoaû maõn nhöõng nhu caàu hieän taïi nhöng khoâng laøm aûnh höôûng tôùi nhöõng theá heä töông lai". Naêm 1993, hieäp hoäi KTS Myõ (AIA) choïn "beàn vöõng" laø chuû ñeà cho Ñoaøn KTS theá giôùi, buoåi hoäi thaûo Architecture at the crossroads naøy ñöôïc coi laø böôùc ngoaët lòch söû cuûa kieán truùc sinh thaùi. Tôùi nhöõng naêm gaàn ñaây, haàu heát caùc nöôùc phaùt trieån treân theá giôùi ñeàu ñaõ coù nhöõng boä luaät vaø quy ñònh cuûa rieâng mình veà vaán ñeà naêng löôïng trong xaây döïng, nhö Myõ, Anh, Australia, Ñöùc, Canada... Cuøng vôùi noù laø nhöõng coâng ngheä xaây döïng môùi, nhöõng vaät lieäu xaây döïng môùi coù hieäu quaû naêng löôïng cao hôn.
Taát caû ñeàu khuyeán khích phaùt trieån kieán truùc sinh thaùi, nhaèm giaûm möùc ñoä tieâu thuï naêng löôïng, haïn cheá toái ña söï laõng phí caùc taøi nguyeân (theo luaät), qua ñoù goùp phaàn caûi thieän moâi tröôøng soáng vaø ñem laïi ñieàu kieän sinh hoaït toát hôn cho ngöôøi daân.
 
 Loái vaøo chính cuûa toaø nhaø
 
Caûnh quan beân ngoaøi
 
Taïi sao phaûi laø sinh thaùi?
Thöïc traïng moâi tröôøng theá giôùi ñang bò oâ nhieãm naëng neà veà khoâng khí, ñaát, nöôùc… Vôùi trình ñoä khoa hoïc kyõ thuaät phaùt trieån cao, con ngöôøi ngaøy caøng khai thaùc caùc nguoàn naêng löôïng trieät ñeå hôn. Naêng löôïng töï nhieân ngaøy caøng khan hieám daãn ñeán giaù thaønh taêng. Caùc nguoàn naêng löôïng khoâng taùi sinh nhö daàu, than, khí vaø thaäm chí caû nöôùc cuõng coù nguy cô caïn kieät. Khí haäu theá giôùi ñang bieán ñoåi theo chieàu höôùng xaáu.
Ngaønh xaây döïng laïi laø moät trong nhöõng ngaønh tieâu toán nhieàu naêng löôïng töï nhieân nhaát. Theo tính toaùn, ngaønh xaây döïng söû duïng 50% naêng löôïng treân toaøn theá giôùi ñeå phuïc vuï cho coâng taùc xaây döïng, laøm maùt vaøo muøa heø, giöõ aám vaøo muøa ñoâng cho caùc coâng trình. Caùc coâng trình xaây döïng söû duïng haàu heát caùc nguoàn naêng löôïng hieän coù trong xaây döïng vaø söû duïng. Vieäc khai thaùc vaät lieäu xaây döïng töï nhieân, khai thaùc nöôùc böøa baõi cuõng ñang laøm bieán ñoåi ñòa chaát, thuyû vaên.
Nöôùc ta coù löôïng nöôùc bình quaân ñaàu ngöôøi vaøo loaïi lôùn laø 10.000m3/naêm nhöng môùi chæ coù 60% daân soá söû duïng nöôùc saïch.
Rieâng Haø Noäi vaø TP.HCM, caùc khaùch saïn cao taàng treân 10.000m2 moãi naêm duøng 1-2 trieäu kw/h ñieän. Caùc nguoàn naêng löôïng töï nhieân nhö aùnh naéng maët trôøi, gioù, aùnh saùng töï nhieân... ít ñöôïc taän duïng maø chuû yeáu söû duïng caùc bieän phaùp nhaân taïo nhö ñieàu hoaø, ñeøn ñieän neân thöïc teá duøng caøng nhieàu naêng löôïng. Thöïc teá ñoù cho thaáy nhu caàu baûo veä thieân nhieân laø caáp baùch vaø kieán truùc sinh thaùi chính laø giaûi phaùp.
 

   

Saûnh vaøo trong toaø nhaø. Hoà nöôùc laøm maùt vaø taïo caûnh quan cho coâng trình
 
Caùc xu höôùng öùng duïng cuûa kieán truùc sinh thaùi
Thöïc chaát cuûa vieäc naøy laø nghieân cöùu vaø taïo ra caùc toaø nhaø coù hieäu quaû naêng löôïng (söû duïng naêng löôïng maët trôøi, thoâng gioù töï nhieân, nöôùc möa...) vaø thaân thieän nhaát vôùi moâi tröôøng. Treân theá giôùi cuõng nhö ôû Vieät Nam coù nhöõng höôùng nghieân cöùu moái quan heä giöõa kieán truùc vaø moâi tröôøng - khí haäu. Coù theå keå teân nhöõng xu höôùng nhö: kieán truùc beàn vöõng (Sustainable architecture), kieán truùc khí haäu (Climatic architecture), kieán truùc moâi tröôøng (Environmental architecture), kieán truùc xanh (Green architecture), kieán truùc coù hieäu quaû veà naêng löôïng (Energy effcient building), kieán truùc sinh thaùi (Ecologly architecture).
Thöïc ra ñaây laø caùc teân goïi khaùc nhau cuûa caùc xu höôùng kieán truùc coù chung muïc tieâu laø thieát keá vaø xaây döïng nhöõng toaø nhaø ít söû duïng naêng löôïng khoâng taùi taïo (nhö daàu, than, khí ñoát, nöôùc...) taän duïng naêng löôïng maët trôøi, gioù, nöôùc möa... vaø söû duïng vaät lieäu taùi taïo. Xaây döïng nhöõng coâng trình tieâu toán ít nhaát naêng löôïng trong quaù trình xaây döïng vaø vaän haønh - aûnh höôûng ít nhaát tôùi moâi tröôøng, mang baûn saéc vaên hoaù ñòa phöông vaø tinh thaàn cuûa ñòa ñieåm xaây döïng. Ban ñaàu, vaán ñeà tieát kieäm naêng löôïng ñöôïc quan taâm haøng ñaàu nhöng hieän nay vaán ñeà naêng löôïng vaø baûn saéc vaên hoaù ñòa phöông trong kieán truùc ñöôïc quan taâm nhö nhau.
 
Ñôn giaûn nhö… kieán truùc sinh thaùi
Nghe thì coù veû phöùc taïp nhöng nhöõng öùng duïng cuûa kieán truùc sinh thaùi thaät ra raát ñôn giaûn.
Trong nhaø ôû, noù coù theå laø giaûi phaùp taän duïng naêng löôïng maët trôøi, cung caáp vaø söû duïng aùnh saùng töï nhieân. Ñoù cuõng coù theå laø thoâng gioù töï nhieân, taän duïng nöôùc möa vaø tieát kieäm nöôùc, che naéng, laøm maùt. ÔÛ vuøng laïnh, ngöôøi ta tích tröõ nhieät ñeå söôûi aám.
Troàng nhieàu caây xanh taêng chaát löôïng khoâng khí cuõng laø hình thöùc giaûi phaùp cuûa kieán truùc sinh thaùi. Beân caïnh ñoù laø xöû lyù nöôùc vaø chaát thaûi trong coâng trình, tieát kieäm vaät lieäu vaø söû duïng vaät lieäu töï nhieân.
Kieán truùc sinh thaùi ñaõ baét ñaàu ñöôïc chuù troïng ôû Vieät Nam. Vieät Nam coù thuaän lôïi laø ñieàu kieän töï nhieân toát (nhieät ñoä oån ñònh vaø töông ñoái deã chòu); naêng löôïng töï nhieân doài daøo (soá giôø naéng cao, löôïng möa lôùn, gioù oån ñònh theo muøa); nguoàn vaät lieäu ñòa phöông vaø heä thöïc vaät phong phuù.
Nhöng cuõng coù khoù khaên laø nhaän thöùc vaø yù thöùc baûo veä moâi tröôøng chöa cao, ñaëc bieät giaù thaønh ñaàu tö ban ñaàu cho caùc coâng trình kieán truùc beàn vöõng thöôøng cao. Nhaø nöôùc chöa coù quy ñònh, cheá taøi cuï theå cho vieäc söû duïng naêng löôïng trong coâng trình. Taïi caùc nöôùc phaùt trieån hieän ñeàu coù quy ñònh naøy.
5 muïc tieâu cuûa kieán truùc sinh thaùi töø heïp tôùi roäng:
1. Naêng löôïng (Energy)
2. Moâi tröôøng (Environment)
3. Sinh thaùi (Ecology)
4. Xaõ hoäi (Society)
5. Beàn vöõng (Sustainable)
 
 
Phoái caûnh cao oác duøng kieán truùc sinh thaùi cuûa KTS Leâ Löông Ngoïc taïi Caàu Giaáy, Haø Noäi
 
Phaàn saûnh beân döôùi toaø nhaø
 
Moâ hình vôùi giaûi phaùp duøng caùc oâ cöûa daøi vôùi taám phaûn quang ñöa aùnh saùng vaøo trong
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 21-22

Các tin khác