Đây là công trình nghiên cứu thứ ba được xuất bản của tác giả, nhà nghiên cứu Trần Quang Đức, sau "Ngàn năm áo mũ - Lịch sử trang phục Việt Nam giai đoạn 1009-1945" (2013) và "Chuyện trà - Lịch sử một thức uống lâu đời của người Việt" (2021).
Trong dòng chảy của lịch sử và văn hóa Việt Nam, tên và họ của mỗi con người là ấn chứng cho những vận động âm thầm trong đời sống tinh thần cá nhân: Khát vọng khẳng định bản ngã, nhu cầu hòa nhập cộng đồng, nỗi sợ hãi trước bão tố thời cuộc, và cả khát vọng giải phóng tâm trí.
Trải qua hàng nghìn năm, cách gọi họ đặt tên đã biến đổi theo bước chân của đoàn người di cư, theo những biến động chính trị của các triều đại, những làn sóng văn hóa và cả những lựa chọn cá nhân.
Khởi từ một điều tưởng chừng nhỏ bé, tác giả Trần Quang Đức đã dẫn dắt người đọc đến một bức tranh lịch sử rộng lớn trong cuốn sách: "Họ và Tên: Một lịch sử nhìn từ danh tính người Việt".
Trong cuộc đời mỗi người, có lẽ chẳng có gì thân thuộc và gắn bó hơn cái tên - thứ âm thanh đầu tiên ta nhận biết khi bắt đầu hiểu tiếng nói, cũng là thứ theo ta đi suốt cuộc đời. Sự thân thuộc này khiến ta nghĩ về cái tên như một chuỗi âm thanh đơn giản. Nhưng, cuốn sách “Họ và Tên: Một lịch sử nhìn từ danh tính người Việt” của Trần Quang Đức đã chứng minh, đấy lại là một trong những sáng tạo lâu đời và bền bỉ nhất của loài người. Lịch sử vang vọng trong chúng ta thông qua mỗi cái tên.
Các diễn giả tại buổi tọa đàm: TS Phạm Văn Ánh (trái), tác giả Trần Quang Đức (giữa) và BTV Nguyễn Hoàng Diệu Thủy (phải)
Cuốn sách bố cục thành ba phần, mỗi phần lần theo sự phát triển của tên gọi qua các thời kỳ lịch sử.
Ở phần đầu tiên “Mộc mạc tới cầu kỳ”, ta thấy được rằng, trong thuở sơ khai, con người đặt tên để sinh tồn. Cách đặt tên có sự dịch chuyển và phát triển, từ chỗ mộc mạc, “xấu xí” dần trở nên thanh nhã, mang tính biểu tượng hơn, hoặc “cao quý”, “thanh tao” hơn theo sự ổn định dần của đời sống và sự lan rộng của tri thức.
Phần hai của sách, “Mưu toan quyền lực”, tập trung vào giai đoạn các triều đại người Việt nắm quyền cai trị - thời kỳ mà tên gọi trở thành biểu tượng và công cụ của quyền lực và uy tín.
Chủ đề phần ba là: “Hướng tới tự do”, nơi tên gọi trở thành cách để con người khẳng định “tôi là ai”.
Một chủ đề xuyên suốt cả ba phần là: Dù chúng ta thường cho rằng họ tên là bất biến và gắn liền với “dòng máu”, thì lịch sử lại cho thấy điều ngược lại. Chiến tranh, hôn nhân, nhận con nuôi, di cư,… tất cả đều góp phần định hình lại họ tên của một con người. Tên gọi có vẻ ổn định vì chúng ta sống cùng chúng mỗi ngày, nhưng nó thay đổi khi hoàn cảnh đòi hỏi.
Trên tất cả, “Họ và Tên” của Trần Quang Đức cho người đọc một cái nhìn khác, cẩn trọng và đầy suy ngẫm về những cái tên ta vẫn gặp hàng ngày, ở khắp mọi nơi. Cuốn sách này cho thấy tên gọi của chúng ta có thể mở ra một thế giới rộng lớn hơn. có thể bảo vệ, tổ chức, thuyết phục, và đôi khi - giải phóng con người; và lịch sử Việt Nam cũng đã đổi thay cùng với chúng.
Quang cảnh tại sự kiện ra mắt sách
Trần Quang Đức đã coi danh tính là một cánh cửa, để từ đó bước vào một không gian rộng lớn của ngôn ngữ, tình cảm, tư tưởng và những vận động trong đời sống tinh thần người Việt: Khát vọng khẳng định bản ngã, nhu cầu kết nối cộng đồng, nhu cầu tỏ bày lý tưởng, mong ước thành đạt và trường tồn... Dựa trên nền tảng khảo sát công phu từ cổ thư, văn bia, hiện vật, đến các nghiên cứu hiện đại, được kể bằng một giọng văn đầy suy tưởng và giàu cảm xúc, cuốn sách thực sự là một khảo cứu hấp dẫn, vừa mang đến tri thức, vừa là tấm gương để ta soi chiếu chính mình.
Buồi tọa đàm diễn ra với các diễn giả: Tác giả - nhà nghiên cứu Trần Quang Đức, Tiến sĩ Phạm Văn Ánh - Viện Văn học và BTV Nguyễn Hoàng Diệu Thủy - người biên tập cuốn sách. Các diễn giả đã cùng cùng thảo luận, trao đổi về lịch sử tên họ người Việt Nam, ý nghĩa, những chuyển biến qua thời cuộc và những xu hướng của hiện tại và tương lai. Sự kiện thu hút đông đảo giới truyền thông cùng khán giả, độc giả tới tham dự. Rất nhiều độc giả đã cùng tham gia tọa đàm dưới hình thức đặt câu hỏi, phỏng vấn các diễn giả về nhiều điều thú vị trong tên họ người Việt.
Tác giả Trần Quang Đức trả lời phỏng vấn tại sự kiện ra mắt sách
VỀ TÁC GIẢ
Tác giả Trần Quang Đức sinh năm 1985, tốt nghiệp Đại học Bắc Kinh, và là một dịch giả, nhà nghiên cứu văn hóa - lịch sử với nhiều công trình, bài viết được đánh giá cao ở trong nước. Anh hoạt động tích cực trong việc nghiên cứu, giảng dạy với mục tiêu gìn giữ và đưa lịch sử văn hóa muôn màu muôn vẻ của dân tộc đến gần hơn với người trẻ.
Các tác phẩm đã xuất bản:
- Ngàn năm áo mũ – Lịch sử trang phục Việt Nam giai đoạn 1009-1945 (2013)
- Chuyện Trà – Lịch sử một thức uống lâu đời của người Việt (2021)
.jpg)
Một số trang bên trong cuốn sách