Lối đi ngay dưới chân mình

Lượt xem: 585
17/5/2022 9:00 - Tư vấn phong thủy
Tác giả: Bài ThS. KTS HÀ ANH TUẤN Ảnh KHÁNH PHƯƠNG

Kiến trúc sư là một nghề mà sự thành công hay được so sánh với “hoa nở muộn”, đòi hỏi sự chín chắn và tích lũy thời gian hành nghề chuyên nghiệp đủ để chọn lọc, chiêm nghiệm và ra đời được các thiết kế đúng ý người, hợp ý mình. Thế nhưng nghề thiết kế kiến trúc cũng chịu sự chi phối của các yếu tố bên ngoài luôn tác động không nhỏ vào quá trình sáng tạo…

 
 
Lối đi thành điểm nhấn có công năng, các trục thông thoáng… làm “chìa khóa” cho việc tổ chức không gian hài hòa công năng và khí hậu
 
Ngoài kiểu thầy phong thủy “chỉ định” mọi thứ, bắt nhà chuyên môn làm theo, thực tế còn tồn tại một dạng tùy tiện trong quan niệm bố trí không gian, nhất là với nhà ở tư nhân, lĩnh vực tùy thuộc nhiều vào cá tính riêng mỗi người, sinh hoạt đặc thù mỗi gia đình, mà không quy chuẩn nào gò ép được. Câu cửa miệng phổ biến là “tôi/gia đình chúng tôi/quanh vùng này/tập quán xưa nay… đã quen vậy rồi” để một số gia chủ hay nhà thầu biện minh và gò ép kiến trúc sư theo ý thích riêng của của mình. Đơn cử là cách bố trí trục giao thông, cầu thang, hành lang… những vị trí mới nghe qua tưởng chừng vô hại, nhưng nếu thiếu kiểm soát, nhắm mắt làm theo thì… hại vô chừng!
 
Đi lại đúng sai, cần vài tiêu chí
Đi lại trong nhà chứ có gì quan trọng, nhà tôi tôi muốn đi sao tùy tôi… Rồi phong thủy lo hướng cửa hướng bếp, rồi bàn thờ, tiếp khách, nước lửa đụng nhau, trước cau sau chuối… đủ thứ phát mệt rồi, ai lo chuyện hành lang giao thông, lối đi? Từ những suy nghĩ đó mà cơ cấu tổ chức không gian dù có theo phong thủy hay không, kiểu hiện đại hay cổ điển, tây hay ta… dễ dẫn đến việc bỏ qua tính chất, thực chất, bản chất của không gian giao thông. Khi gia chủ đã lơ là, xem nhẹ chuyện này, nhà chuyên môn rất cần “tỉnh táo” trong đề xuất cấu trúc giao thông, bởi nếu anh có nghề mà còn làm hành lang, cầu thang, giếng trời… loạn xạ thì không thể đổ lỗi là tại các “thượng đế” yêu cầu làm vậy. Đi lại trong nhà đúng hay sai, về mặt phong thủy chỉ cần kiểm tra vài tiêu chí sau là rõ: 
- Tránh đi xuyên, nên quanh co, lo chính phụ: kinh nghiệm phong thủy hình thế xưa nay không bao giờ ủng hộ kiểu bố trí lối đi thẳng tắp để chia cắt lạnh lùng, dù là quy hoạch, kiến trúc hay nội thất. Từ ngữ xưa gọi là tránh Trực Xung, còn thời nay, kiểu quy hoạch duy lý, trật tự đến đơn điệu đang dần bị phản đối, ngay tại các nước Tây phương văn minh hiện đại, bởi góp phần làm mất đi cấu trúc tự nhiên không chỉ của sông ngòi, đất đai hay môi trường, mà bản thân con người cư ngụ trong đó cũng không thấy hòa hợp về sinh học lẫn cảm xúc. Yếu tố “quanh co” về phong thủy cũng không đồng nghĩa với đường cong, đơn giản như ngôi nhà Nam bộ giản dị ít khuôn phép, cũng chỉ đơn sơ khối trước khối sau nhưng vẫn giữ nguyên tắc làm cổng và cửa chính lệch nhau, giữ trục chính để đặt các bàn thờ gia tiên, bàn thiên và thờ ông địa… nhưng không làm lối đi xuyên suốt trước sau. Giao thông đúng giúp cho nhà phụ tách với nhà chính, không gian tĩnh-động rõ ràng, từ đó đảm bảo tỷ lệ âm dương hợp lý, nếp sống tự tại thong dong.
- Giữ kết nối, không làm rối, nới tầm nhìn: kết nối không gian trong nhà ở không như kết nối internet, không phải cứ load nhanh là sướng! Ngoài phố ồn ào, thì vào nhà phải qua sảnh đệm, tiền phòng, hành lang… sẽ giảm dần ô nhiễm tiếng động, ngăn bớt bụi bặm. Khách đi vào nhà vài bước đã xộc xuống sau bếp đường đột sỗ sàng thì quá dở! Dĩ nhiên căn hộ chung cư hiện đại thì lại khác, vô tiền phòng có thể gặp ngay bếp ăn, quầy bar, tuy nhiên có thể thấy căn hộ là dạng một căn phòng trên lầu cao, tác nhân ngoại cảnh đã được “gạn lọc” qua các lớp không gian hầm xe, bảo vệ, đến sảnh chung sảnh riêng, thang máy hành lang… rồi mới tiếp cận chốn riêng, điều kiện ăn ở nơi căn hộ cao tầng khác với nhà phố đặt bếp dưới trệt. Bên cạnh đó, kết nối tốt trong nhà ống bó hẹp cần quan tâm đến việc dẫn dắt không gian theo cả chiều cao nữa. Ví dụ dựa vào trục thang có giếng trời, thông tầng bên cạnh để thay đổi các vùng áp suất âm dương, giúp không khí được luân chuyển theo đường chéo, khí nóng bốc lên thoát ra qua cửa trời (Thiên Song). Những không gian tập trung nhiều người, bố trí nội thất hay bị “rối” do sinh hoạt như phòng khách, bếp ăn, sảnh chính… thì nên làm khoảng thông thủy cao, còn các không gian riêng tư như phòng ngủ, phòng làm việc, nhà vệ sinh… thì cần tính độ cao tương ứng với tỷ lệ người sử dụng. Các không gian phụ hoặc ít dùng như kho, garage thì có thể chồng tầng, chen gác lửng vào… và khi đó lối đi lại cũng gia giảm theo.
 
“Mọi lối đi luôn bắt đầu từ ngay dưới chân mình, không ở đâu xa”
 
Khéo biến tấu chứ không biến động
Thay đổi về cơ cấu lao động, thế hệ gia chủ ngày càng trẻ tuổi hơn, du nhập nhiều xu thế mới… là quy luật thay đổi đương nhiên theo thời gian. Kiến trúc sư hiểu được phong thủy sẽ thấy rõ mối tương quan giữa khả năng ứng biến và các nguyên tắc bất biến trong quan hệ Thiên-Địa-Nhân. Nhà mới mọc lên ngày càng nhiều, nhưng các vấn đề về môi trường sống thì vẫn vậy, vẫn là chuyện muôn thuở cần rút kinh nghiệm để hôm nay làm tốt hơn hôm qua. Cách xử lý không gian bắt đầu từ hệ giao thông luôn đồng nghĩa với việc hiểu về hệ thống Khí Khẩu - Khí Đạo của nhà dẫn truyền thế nào, từ đó chọn giải pháp bố cục, kết cấu, hình thế không gian… ra sao cho hợp với điều kiện sử dụng và khí hậu. Trục giao thông ngang và đứng khi làm đúng cũng tạo nhiều khoảng trống giúp ngôi nhà “hô hấp” tốt hơn, và người cư ngụ cũng có được môi trường sống tiện ích và hài hòa hơn. Dù không có mẫu hình áp dụng đại trà mọi nhà, vẫn có thể “điểm danh” một số cách xử lý lối đi lại theo nguyên tắc PSS (Pass-Stop-Stay) như sau:
- Lối đi lướt qua: không ngăn thành hàng lang cứng, mà bố trí “mềm” để không gian đi qua đồng thời là không gian nhìn ngắm, thụ hưởng, thông gió hoặc đóng mở liên hoàn (phong thủy gọi là Liên kết Khí). 
- Lối đi có điểm dừng: lướt qua rồi cũng phải dừng, phải sử dụng phòng ốc, do đó cần “thiết kế từ trong ra” để nơi sử dụng sẽ “chốt đơn” về mặt bài trí, mở cửa, hành lang, cầu thang đến đâu là vừa, là đúng. Nếu vị trí mở cửa không thẳng hàng cửa khác (gây gió lùa, xấu) hoặc ngay đầu cầu thang là một lối vào phòng trang nhã, đẹp đẽ, thì đó chính là các “điểm dừng” thú vị và đáng giá (phong thủy gọi là Nổi bật Khí). 
- Lối đi kết hợp chỗ sử dụng: nhà nhỏ, căn hộ chung cư… thì nên bố trí lối đi có công năng linh hoạt, ví dụ như khoảng giữa căn hộ có gắn bàn thờ (không đủ làm cả phòng thờ) hoặc đặt kệ sách dọc theo lối đi có ghế nhỏ ngồi thư giãn nếu kề cận tiểu cảnh, giếng trời… đều là cách tạo vùng chuyển tiếp trong ngoài, Âm Dương của nhà (phong thủy gọi là Chuyển tiếp Khí).
Hai chữ Phong và Thủy luôn mang nội hàm tương tác, trong đó Phong là sự dịch chuyển thay đổi của khí trường trên địa hình cao thấp (sơn thế) và công trình xen cài với cảnh quan, còn Thủy với đặc trưng là những đường uốn khúc, lượn sóng và đa diện cong là biểu hiện rõ nhất của sự tự nhiên trong hành xử. Mọi điểm dân cư đều cần các lộ dịch chuyển, nương theo địa hình, đường sá, hay sông ngòi. Vào nội thất thì bố trí phòng ốc theo lối đi, hành lang, cầu thang... Tất cả từ lối đi lại, giao thông làm nên lưu thông, dịch chuyển tác động đến cấu trúc ăn ở. Tôn trọng sự khác biệt, tạo nên cá tính không có nghĩa là bố trí đi lại tùy tiện, sắp xếp giao thông trong nhà tùy ý. Người làm thiết kế thấu hiểu tính khoa học của cách thức tổ chức giao thông sẽ là người “ngộ” được lẽ tự nhiên trong triết lý Đông phương, từ đó giải quyết bài toán bố trí không gian hợp lý và bền vững hơn, bởi mọi lối đi luôn bắt đầu từ ngay dưới chân mình, không ở đâu xa.
 
 
Cầu thang, lối đi, hành lang… luôn định hình và định dạng cách thức một ngôi nhà được sử dụng thế nào. Dù kết hợp thêm chức năng, hay đơn giản là chỗ đi qua, thì trục dẫn truyền Nội khí luôn khởi nguồn từ trục giao thông
 
Kỳ sau: Để nhà bền vững hơn
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 191

Các tin khác