Trong tương lai, thành phố Thủ Đức được kỳ vọng sẽ là trung tâm công nghệ, nguồn nhân lực và trung tâm tài chính lớn hàng đầu thế giới
Thành phố Thủ Đức đã chính thức được thành lập và năm 2021, TP.HCM bắt đầu vận hành mô hình “thành phố trong thành phố”. Thủ Đức sẽ trở thành khu vực dẫn dắt TP.HCM - vốn đang đóng vai trò là đầu tàu của cả nước. Thế mạnh nào đã đặt Thủ Đức vào vai trò quan trọng như vậy và “thành phố trong thành phố” sẽ dẫn dắt như thế nào?
Quyết định chọn TP Thủ Đức trên cơ sở 3 quận cũ là quận 2, quận 9 và Thủ Đức là bài toán tổng thể về phát triển trong đó có tính đến các yếu tố kinh tế, hạ tầng, điều kiện tự nhiên, xã hội và nhiều mặt khác chứ không phải là quyết định quy hoạch không gian thuần túy. Về đô thị, thành phố mới Thủ Đức có hơn 1 triệu dân, đủ quy mô cần thiết làm đầu kéo. Thành phố mới Thủ Đức có trung tâm công nghệ cao, trung tâm giáo dục là đại học quốc gia đã được hình thành và trung tâm tài chính là Thủ Thiêm đã được hoạch định, đang hình thành. Với vị trí là cửa ngõ phía đông của TP.HCM, TP Thủ Đức và khu vực phía đông đã có sẵn hạ tầng giao thông và đang được Nhà nước và các địa phương đầu tư thêm hệ thống hạ tầng đồng bộ từ cảng biển nước sâu, sân bay, hệ thống đường cao tốc, đường vành đai, các khu công nghiệp lớn trong vùng Đông Nam bộ là vùng kinh tế năng động, phát triển nhất cả nước. Từ Thủ Đức có thể kết nối trực tiếp đến các cảng biển lớn nhất nước và trong tương lai gần là sân bay Long Thành, cảng hàng không lớn nhất nước. Đó là những điều kiện cần để đảm bảo trong tương lai, Thủ Đức sẽ là trung tâm phát triển.
Với riêng thành phố ta, mỗi quận huyện trong 24 quận huyện đều có thế mạnh và điểm hạn chế riêng. Quận 2, 9 và Thủ Đức cũ cũng vậy. Nhưng việc hợp nhất ba quận thành một đơn vị hành chính độc lập, một thành phố trong thành phố lại tổng hợp và kết nối được thế mạnh của cả ba quận cũ. Bây giờ không phải là thời kỳ mở những khu công nghiệp thâm dụng lao động chân tay, thành phố ta không thể cứ mãi là công xưởng sản xuất với công nghệ cũ kỹ, lạc hậu, làm ra những sản phẩm có giá trị gia tăng rất thấp mà lại gây ô nhiễm nặng. Chúng ta đã nhận thức phải chuyển đổi sang phát triển công nghệ cao, phải trở thành trung tâm khởi nghiệp sáng tạo và trong điều kiện đó, chọn phát triển TP Thủ Đức là một chọn lựa phù hợp, chính xác. Với những lộ trình đang được triển khai, sự phát triển mạnh mẽ về tài chính ngân hàng, công nghiệp, thương mại, dịch vụ, du lịch và tốc độ đô thị hóa sẽ tạo điều kiện để kinh tế - xã hội tiếp tục phát triển, xây dựng nơi đây trở thành một đô thị sáng tạo, tương tác cao, là động lực phát triển của TP.HCM và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Thủ Đức được kỳ vọng sẽ là trung tâm về công nghệ, nguồn nhân lực và trung tâm tài chính lớn hàng đầu thế giới.
Việc xây dựng một thành phố mới sẽ có rất nhiều công việc về quy hoạch, kiến trúc, xây dựng… các kiến trúc sư cho rằng sẽ có nhiều cơ hội nghề nghiệp ở đây. Với tư cách một người làm nghề, xin ông hãy nói về cơ hội này và mỗi kiến trúc sư phải làm gì để có thể nắm bắt được cơ hội đó?
Để phát triển và hình thành thành phố sáng tạo ta phải đầu tư rất nhiều vấn đề trong đó có quy hoạch và xây dựng. Ở TP Thủ Đức, ngoài khu đại học quốc gia và khu công nghệ cao, còn lại rất nhiều vùng trống. Đấy cũng là điều thuận lợi cho thành phố mới. Với hiện trạng thực tế, ta có thể làm quy hoạch chi tiết, xây dựng tạo ra đô thị mới không bị da beo bởi các khu đô thị đã hình thành trước. Để kiến tạo thành phố này, phát triển nó thành một đầu tàu thì ta phải xây dựng rất nhiều. Hiện đã có chủ trương kêu gọi đầu tư phát triển 8 trung tâm tại thành phố mới. Nguồn vốn đầu tư có thể từ ngân sách, từ nước ngoài, từ các hình thức xã hội hóa. Ta hình dung phải làm quy hoạch tổng thể rồi quy hoạch chi tiết, phải có thiết kế công trình, phải xây dựng nhiều. Đó chính là cơ hội cho giới kiến trúc sư, cho người làm quy hoạch, kiến trúc có công việc, có điều kiện phát triển nghề nghiệp. Mỗi công ty tư vấn, mỗi kiến trúc sư phải có sự chuẩn bị để sẵn sàng nắm bắt cơ hội này. Ta phải tự hỏi cần chuẩn bị, bổ sung kiến thức, kỹ năng gì để chủ động tham gia cạnh tranh, tìm và nắm bắt cơ hội, tránh trường hợp lại ngồi ngoài xem các đơn vị tư vấn-thiết kế nước ngoài vào làm. Tôi luôn nhấn mạnh, cơ hội sẽ xuất hiện nhiều nhưng mỗi đơn vị, mỗi cá nhân cần phải có chuẩn bị thật tốt về kiến thức, kỹ năng, về hồ sơ thì mới có khả năng nắm bắt được các cơ hội này.
“Ngồi xem các công ty tư vấn nước ngoài làm việc” thì sẽ dẫn đến tình trạng những công trình lớn, những công trình mang dấu ấn của thành phố đều do các đơn vị tư vấn và kiến trúc sư nước ngoài đảm nhận? Ông có nghĩ là chúng ta thay đổi được hiện trạng này?
Đúng là có thực tế, các công trình lớn đều do tư vấn nước ngoài đảm nhiệm. Các chủ đầu tư trong nước, kể cả chủ đầu tư dùng vốn ngân sách và dùng vốn tư nhân vẫn theo quán tính từ 15-20 năm qua là chọn tư vấn nước ngoài. Đúng là trước đây ta chưa có những đơn vị tư vấn-kiến trúc đáp ứng được yêu cầu để làm công trình lớn. Thực tế là ta đã có nhiều kiến trúc sư giỏi, kể cả nhân sự được học ở nước ngoài về nhưng việc thiết kế, thi công một công trình quy mô lớn, phức tạp là công việc không chỉ phụ thuộc vào một cá nhân, nó đòi hỏi phải có kinh nghiệm thực tế, nó không chỉ là sáng tác một tác phẩm đẹp mà nó là tổng thể của tất cả các bộ môn liên quan như kết cấu, điện nước, PCCC, vận hành... nên trước đây ta chưa đáp ứng được.
Nhưng thực tế đã thay đổi. Những năm gần đây, rất nhiều đơn vị tư vấn nước ngoài chỉ được chủ đầu tư thuê triển khai ý tưởng (concept) còn triển khai thực tế là các đơn vị Việt Nam. Qua quá trình này thì phía Việt Nam đã cọ xát và tích lũy nhiều kinh nghiệm rồi. Hơn nữa, có những đơn vị tư vấn-kiến trúc Việt Nam đã ra nước ngoài làm việc và thành công. Ở trong nước cũng đã có những công trình do tư vấn Việt Nam làm và được giải thưởng quốc tế. Với thực tế này, tôi nghĩ là các chủ đầu tư nên nhìn nhận đội ngũ kiến trúc sư, các đơn vị trong nước đã trưởng thành và xứng đáng được tin tưởng. Có điều thuận lợi cho các chủ đầu tư là nếu làm với đơn vị tư vấn trong nước thì có lợi ích là am hiểu văn hóa, dễ hợp tác vì dễ hiểu nhau hơn. Tư vấn và thiết kế Việt Nam đã đủ cọ xát, đã trưởng thành, vậy tại sao lại không trao cơ hội cho họ?
Chúng ta vừa trải qua một năm kỳ lạ, dịch Covid-19 đã làm thay đổi đời sống, việc làm trong phạm vi toàn thế giới. Người ta ở nhà nhiều hơn, một số công việc tùy thời điểm đã chuyển sang làm online như hội họp, học tập. Kiến trúc cũng bị ảnh hưởng và sẽ làm gì trong điều kiện mới?
Trong đợt dịch, người ta phải sống cách ly, phải ở nhà, phải làm online những công việc có thể làm qua online, nhà máy công xưởng thì giãn cách dây chuyền để cách ly… Toàn bộ nền kinh tế, toàn bộ đời sống đã bị ảnh hưởng.
Suy cho cùng thì tất cả các giải pháp đã đề ra, đã xuất hiện đều chỉ là các giải pháp tình thế. Giải pháp căn cơ nhất là phải nghiên cứu và sản xuất ra vaccine, chặn đứng dịch. Nhưng đó là việc chuyên môn của y tế, cần thời gian. Và hơn nữa, nếu đã xuất hiện Covid thì hoàn toàn có khả năng xuất hiện một loại virus khác. Thực tế cuộc sống đặt ra cho kiến trúc bài toán, nếu chưa dập được dịch thì ta phải làm gì?
Tôi nghĩ đó là giải pháp tìm cách thích ứng. Kiến trúc là tổ chức không gian mà tổ chức không gian thì phải phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên. Ví dụ như tự nhiên có hiện tượng biến đổi khí hậu thì ta phải thích ứng với biến đổi khí hậu. Nếu tưởng tượng điều kiện tự nhiên là dịch thì kiến trúc cũng phải thích ứng với điều kiện này. Giới kiến trúc sư cũng đã có những tọa đàm chủ đề “kiến trúc thời Covid” đưa ra một số giải pháp thích ứng. Bắt đầu từ những cái rất nhỏ. Ví dụ như muốn mở cửa mà dùng tay nắm ít nhất, dễ nhất thì phải thiết kế tay nắm vặn ngang chứ không dùng tay vặn tròn. Ví dụ như làm sao để có thể rửa tay mà không cần vặn vòi nước? Vậy là phải dùng vòi tự động, nhưng vòi tự động thì giá thành cao. Vậy phải đưa ra giải pháp nào? Với không gian là thang máy ta có thể dùng đèn tia cực tím để khử khuẩn, nếu thang có người, đèn tắt, nếu thang không có người thì đèn bật. Với không gian là quán xá, khách đang được bố trí ngồi quay mặt vào nhau, ta có thể dùng vách kính ngăn và sắp xếp khách ngồi theo một hướng… Đó là ví dụ chi tiết cho không gian nhỏ. Đối với không gian lớn hơn ta phải tìm ra những giải pháp căn cơ hơn. Ví dụ như Hội kiến trúc sư TP.HCM đã tổ chức tọa đàm về thiết kế bệnh viện dã chiến thời Covid và thực tế đã có những giải pháp áp dụng ở TP.HCM. Chúng tôi đang có kế hoạch làm một chuỗi các tọa đàm khoa học dạng này, tìm ra kiến trúc thích ứng trong điều kiện dịch bệnh chung, kéo dài.
Do dịch Covid, người ta phải ở nhà nhiều hơn, sống với người thân trong gia đình để an toàn. Dường như vai trò của gia đình đã trở nên quan trọng hơn. TP.HCM cũng xác định mục tiêu xây dựng gia đình hạnh phúc để thành phố và đất nước phát triển bền vững. Ông hãy chia sẻ thêm về vai trò của gia đình trong bối cảnh hiện nay.
Dịch Covid-19 xuất hiện giống như một dịp để ta nhìn nhận lại vai trò của gia đình. Trong cuộc sống gia đình, đôi khi do bị cuốn hút vào công việc nên người ta có thể tạm quên đi, không nhận rõ vai trò của nó. Khi có dịch Covid, con virus là kẻ thù chung, những người trong cùng gia đình phải hợp lực cùng nhau chống lại và đó cũng là cơ hội để cùng hợp tác xử lý.
Tôi cho rằng mỗi gia đình muốn phát triển bền vững phải bắt đầu từ cá nhân con người. Mỗi thành viên của gia đình rất cần ý thức quan tâm đến nhau, cùng nhau vun đắp tạo ra cái gì đó là giá trị chung của gia đình. Đó là cơ sở để gia đình phát triển bền vững.
Trong thực tế, có những gia đình mà mỗi cá nhân là những người thành đạt nhưng thiếu sự quan tâm đến nhau, không cùng nhau vun đắp cho cái chung của gia đình, khi tan vỡ rồi mới thấy những thành đạt trên chỉ là tạm thời, vô nghĩa. Rất nhiều câu chuyện đau lòng như vậy đã xảy ra, cha mẹ lo làm ăn không quan tâm đến con cái, khi con cái hư hỏng, gia đình tan vỡ mới ngộ ra rằng tiền của không là gì cả, để gia đình tan vỡ là mất hết. Gia đình là tế bào của xã hội, là nền tảng của xã hội. Từng tế bào lành mạnh thì cơ thể mới khỏe mạnh. Gia đình phát triển hạnh phúc và bền vững thì mới nói đến chuyện thành phố và đất nước phát triển bền vững được.
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 177