Bài báo “Xem xét sửa quy định gây tranh cãi của Nghị định 116 về ôtô” trên trang vnexpress ngày 2.7.2018 viết: “Vì thế để tiếp tục tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, Chính phủ yêu cầu Bộ Giao thông Vận tải khẩn trương ban hành Thông tư hướng dẫn khoản 1 Điều 6 Nghị định 116 về quản lý chất lượng ôtô sản xuất lắp ráp, đảm bảo ban hành trong tháng 10.2018 để các doanh nghiệp có đủ thời gian thực hiện sản xuất ôtô theo quy định mới”.
Nếu yêu cầu của Chính phủ được thực thi đúng thời hạn thì tròn 1 năm, kể từ tháng 10.2017, Nghị định 116 được sửa đổi.
Nghị định 116 ban hành tháng 10.2017, có hiệu lực từ 1.1.2018 và gây tranh cãi liên tục từ khi mới ra đời đến nay. Phía các quan chức năng giải thích rằng Nghị định 116 có nhằm bảo vệ người tiêu dùng bằng cách đặt ra các quy định chặt chẽ hơn cho các hãng sản xuất và buôn bán xe. Phía các nhà nhập khẩu xe thì cho rằng 116 dựng lên hàng rào kỹ thuật chủ yếu là làm khó để hạn chế việc nhập khẩu nhằm ngăn chặn tình trạng xe hạ giá ồ ạt (có thể xảy ra) kể từ 1.1.2018. Các nhà nhập khẩu xe hơi thậm chí còn cho rằng Nghị định 116 đi ngược lại những điều đã cam kết hội nhập.
Phần lớn các nhà sản xuất xe hơi bằng cách lắp ráp cho rằng Nghị định 116 gây khó hoặc không tạo thuận lợi cho họ nhưng cũng có ít nhất hai “nhà sản xuất” xe hơi trong nước cho rằng Nghị định 116 là cần thiết. Hồi tháng 2.2018 có hẳn một hội nghị để tranh cãi, trao đổi và lắng nghe về Nghị định 116 nhưng kết quả cũng vẫn chỉ là nghe rồi giải thích thêm rồi chưa thấy xử lý gì.
Ý kiến của người tiêu dùng thể hiện qua các bài báo suốt thời gian từ khi có Nghị định 116, nhất là từ đầu 2018 thì thể hiện sự thất vọng vì không những không thấy xe giảm giá mà thị trường gần như vắng bóng xe sang. Trong thực tế, người tiêu dùng gần như không còn cơ hội chọn lựa. Xe lắp ráp trong nước thì giá không rẻ như kỳ vọng dù rằng thuế nhập khẩu từ khu vực ASEAN từ 1.1.2018 đã giảm. Khoảng vài ngàn xe nhập khẩu trong khu vực đáp ứng được các yêu cầu kỹ thuật của 116 thì giá cao hơn xe trong nước cùng chủng loại. Các loại xe sang vắng bóng trên thị trường. Một vài showroom xe sang nhận đặt cọc chờ xe về còn nếu khách muốn mua ngay thì chỉ có sẵn hàng của năm… 2017 nhưng cũng phải trả chênh lệch.
Ngay trong ngày 4.7, Nghị định 116 lại được “xới lên” ở Diễn đàn doanh nghiệp Việt Nam (VBF) giữa kỳ 2018. Nhiều tờ báo mạng dẫn lại ý kiến của ông Toru Kinoshita, Trưởng nhóm công tác ôtô và xe máy, người cũng là Tổng giám đốc Toyota Việt Nam kiêm Chủ tịch Hiệp hội các nhà sản xuất ôtô Việt Nam (VAMA) nêu tại diễn đàn. Theo đó ông Toru Kinoshita cho rằng Nghị định 116 đã khiến “thị trường ôtô Việt Nam bất ổn”.
Dẫn lại các dữ liệu của VAMA, ông cho biết hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp nhập khẩu, lắp ráp ôtô ở Việt Nam giảm 31% từ khi Nghị định 116 có hiệu lực ngày 1.1.
Như vậy là nhà nhập khẩu thì nói thua, nhà lắp ráp cũng không thắng! Vậy người tiêu dùng thì thắng hay thua? Trên các mạng xã hội, trên các trang báo điện tử có thể dễ dàng tìm thấy những ý kiến nhiều chiều về Nghị định 116.
Xin trích dẫn một ý kiến bạn đọc phản hồi bài “Nghị định 116 khiến thị trường ôtô bất ổn” trên trang vnexpress. Bạn đọc cho rằng, việc tạo điều kiện để xe lắp ráp trong nước phát triển là đúng đắn, không ai không ủng hộ điều đó, tuy nhiên rõ ràng chính sách của ta là chưa thực sự phù hợp mà chỉ là đang cố gắng hạn chế xe nhập càng ít càng tốt nhằm bảo hộ cho một số hãng xe lắp ráp trong nước.
Và bạn đọc này phân tích các hệ lụy: “Chính điều này làm hại thị trường, lý do: Không khuyến khích các hãng cạnh tranh bằng chất lượng; Giá xe cao, không khuyến khích được người tiêu dùng dẫn đến thất thu thuế, giảm việc làm; Hệ thống giao thông không có nguồn thu để phát triển do ít xe (cao tốc Hà Nội - Hải phòng là một ví dụ); Quan trọng nhất là chất lượng cuộc sống của người Việt bị kéo thụt lùi”.
Một chính sách hay có thể đạt được các mục tiêu mà nó đặt ra. Một chính sách hay mà chưa toàn diện thì có thể có mặt được và chưa được. Còn một chính sách sau khi ban hành và thực thi mới thấy nó chẳng đạt bất cứ mục tiêu gì và bị đa số phàn nàn thì đúng là… không cần bình luận gì thêm!
Trở lại với vấn đề sửa đổi Nghị định 116, bài báo trên vnexpress nêu, trả lời báo chí ngày 29.6, Bộ trưởng Công thương Trần Tuấn Anh cho biết, nhà chức trách nhận được nhiều phàn nàn từ các đối tác, doanh nghiệp về một số nội dung quy định của nghị định này. Ông cho hay, một số quy định cụ thể liên quan tới Nghị định 116 đang là chủ đề tranh cãi nên cần xem xét, rà soát kỹ trước khi báo cáo Chính phủ. “Bộ Giao thông Vận tải tiếp thu, rà soát và xem xét lại để đảm bảo yêu cầu mục đích vừa phát triển ngành công nghiệp ôtô Việt Nam, lợi ích người tiêu dùng và nguyên tắc chung, cơ bản của hội nhập”, Bộ trưởng Tuấn Anh nêu.
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 147