Bởi khi đứa trẻ lớn lên trong căn phòng do một kiến trúc sư thiết kế thì hình ảnh, không gian của thiết kế đó sẽ trở thành ký ức tuổi thơ, đi theo đứa trẻ đến suốt cả cuộc đời. Có những đôi vợ chồng sống cả đời bên nhau để được nhìn hoàng hôn qua ô cửa sổ đã được kiến trúc sư đặt đúng hướng. Có những bệnh nhân tìm lại hy vọng trong một bệnh viện nhờ mỗi khi nhìn ra cửa sổ lúc nào cũng thấy cây lá xanh tươi. Có những người mẹ ngồi lặng lẽ nhìn con ngủ trong một không gian bình yên cũng là nhờ bàn tay của kiến trúc sư góp phần tạo dựng.
Có lẽ vì vậy mà mỗi lần gặp những người bạn là các kiến trúc sư thân thương, tôi luôn có cảm giác mình đang gặp các nghệ sĩ rất phong trần. Chỉ khác một điều, thay vì cầm cọ, họ cầm bút cầm thước. Thay vì vẽ trên toan trên lụa, họ biết biến những ý tưởng trên bản vẽ từ trang giấy trở thành công trình tô điểm cho thành phố.
Cuộc đời là một hành trình dài. Và trên hành trình ấy, mỗi chúng ta có biết bao nhiêu lần gặp gỡ. Có những cuộc gặp một lần, rồi khép lại như một cơn gió thoảng. Nhưng cũng có những cuộc gặp khiến người ta mang theo cảm xúc rất lâu, bởi điều còn đọng lại không chỉ là những câu chuyện đã nói với nhau, mà là niềm tin về một tương lai đang được mở ra.
Đại hội Hội Kiến trúc sư TP.HCM ngày 20.6.2026 với tôi là một ngày như thế.
Từ ngày trở về Việt Nam lập nghiệp năm 2007, tôi gần như không bỏ sót kỳ Đại hội nào của Hội Kiến trúc sư TP.HCM. Gần hai mươi năm qua, có người ngày ấy còn là một kiến trúc sư trẻ đầy nhiệt huyết, nhưng hôm nay đã trở thành tổng giám đốc, giám đốc một văn phòng thiết kế lớn, là giảng viên, giáo sư đại học,…
Thời gian đã làm mái tóc nhiều người điểm bạc hơn. Thời gian cũng làm cho những câu chuyện của chúng tôi không còn dừng lại ở một công trình, một loại vật liệu, hay một dự án cụ thể. Chúng tôi bắt đầu nói với nhau nhiều hơn về trách nhiệm của người làm nghề, về tương lai một đại đô thị trong kỷ nguyên AI, về chất lượng không gian sống. Chúng tôi cũng nói về những gì mà kiến trúc có thể đóng góp cho xã hội như triết lý sản xuất tuần hoàn C2C- Cradle to Cradle (tạm dịch là “Phế phẩm của sản phẩm này = Nguyên liệu đầu vào cho sản phẩm khác” do William McDonough & Michael Braungart đề xuất) hay chuyện EPD (Environment Product Declaration) mà chúng ta sẽ đối mặt vào năm 2030 sắp tới.
Tuy nhiên, điều làm tôi xúc động nhất trong kỳ Đại hội năm nay là vì nó quy tụ về đây nhiều gương mặt mới. Có những người bạn từ Bình Dương xuống. Có những người em từ Vũng Tàu lên. Giờ đây họ cùng đứng dưới một mái nhà chung.
Đây là điều tôi cảm nhận được về sự hội tụ. Khi những kiến trúc sư từ Sài Gòn, Bình Dương và Vũng Tàu về chung một mái nhà, tôi thấy một không gian nghề nghiệp rộng hơn đang hình thành. Một cộng đồng lớn hơn sẽ tạo nên nhiều cơ hội hơn để học hỏi, chia sẻ, phản biện và cùng nhau đóng góp cho sự phát triển của kiến trúc Việt Nam. Hội Kiến trúc sư TP.HCM - Ngôi nhà chung của giới kiến trúc sư thành phố sẽ là nơi hội tụ tri thức, sáng tạo và khát khao cống hiến.
Có lẽ chính vì vậy mà bầu không khí của Đại hội năm nay mang đến cho tôi cảm giác có một luồng sinh khí, nguồn năng lượng, niềm tin mới.
Paint & More cũng có mặt tại Đại hội với một gian hàng như những lần trước. Tuy nhiên lần này, chúng tôi đã chuẩn bị hàng ngàn mẫu cho 12 loại giải pháp sơn được đựng trong hộp nhưng đây không phải là hộp quà lưu niệm để rồi nó sẽ nằm yên trong các ngăn tủ. Chúng tôi muốn mang đến những lời giải.
Bởi sau gần hai mươi năm đồng hành cùng các kiến trúc sư Việt Nam, chúng tôi nhận ra rằng điều các kiến trúc sư phải đối mặt mỗi ngày không chỉ là bài toán thiết kế. Một bản vẽ đẹp là rất quan trọng. Một ý tưởng kiến trúc có chiều sâu là rất đáng quý. Nhưng khi công trình bước ra khỏi bản vẽ để đi vào thực tế thi công, hàng loạt câu hỏi cụ thể sẽ xuất hiện.
Làm sao khắc phục được những vết nứt chân chim trên tường?
Làm sao chống muối và chống kiềm cho công trình ở vùng duyên hải?
Làm sao cải tạo một công trình cũ mà việc sơn lại không phải mất quá nhiều thời gian?
Làm sao tạo nên một không gian an toàn hơn cho bệnh viện, trường học, nhà trẻ?
Làm sao giảm phát thải VOC để công trình thân thiện hơn với sức khỏe con người?
Làm sao để vật liệu hoàn thiện không chỉ đẹp trong ngày bàn giao, mà vẫn giữ được vậy sau nhiều năm?
Làm sao để một công trình xanh được thể hiện qua từng lớp vật liệu, từng bề mặt, từng quy trình thi công và dễ dàng bảo trì?
Làm sao chống rỉ sét, chống trượt, bảo vệ gỗ ngoài trời?
Làm sao sơn được lên kính, lên sứ, lên inox?
Mỗi câu hỏi ấy đều cần một lời giải.
Và mười hai (12) giải pháp nằm trong hộp quà mà chúng tôi gửi đến Đại hội cũng xuất phát từ chính những câu hỏi ấy.
Có thể đó chưa phải là những lời giải hoàn hảo. Nhưng đó là kết quả của một quá trình lắng nghe, nghiên cứu, thử nghiệm và đồng hành trên thực tế. Chúng tôi hiểu rằng người kiến trúc sư không cần thêm một catalogue sản phẩm dày hơn. Điều họ cần là những giải pháp rõ ràng hơn, dễ ứng dụng hơn và có thể giúp họ tự tin hơn khi tư vấn cho chủ đầu tư, khi làm việc với nhà thầu, khi bảo vệ chất lượng công trình trước những áp lực về chi phí và tiến độ thi công.
Trong ngành kiến trúc xây dựng, một công trình thường phải đi qua rất nhiều người và nhiều phòng ban. Từ chủ đầu tư đến kiến trúc sư, nhà thiết kế nội thất, kỹ sư dự toán, phòng cung ứng, nhà cung cấp, nhà máy, nhà thầu thi công rồi đến bộ phận kiểm tra chất lượng. Mỗi nơi giữ một phần thông tin. Mỗi nơi lại có cách hiểu, cách ghi chép và cách triển khai khác nhau.
Chính sự đứt gãy thông tin ấy đã tạo ra sai sót và lãng phí.
Có khi kiến trúc sư chọn một vật liệu, nhưng khi sang giai đoạn cung ứng, nó phải trải qua một thời gian khá dài thì vật liệu ấy không còn hàng, giá thay đổi, hoặc tiêu chuẩn kỹ thuật không còn phù hợp. Có khi bản vẽ ghi một cách, bảng khối lượng viết một kiểu, nhà máy hiểu một đàng còn công trường thi công lại theo một nẻo khác. Đến khi xảy ra lỗi, người ta mới bắt đầu quay lại tìm nguyên nhân. Những điều này, tôi được chứng kiến trong suốt gần 2 năm khi chúng tôi cung cấp sơn cho dự án L’Aanmien/Anamara và Sealinks Hotel mà hàng tuần cùng đồng hành với chủ đầu tư ra Phan Thiết để chứng kiến những sai sót này.
Nhưng trong xây dựng, mỗi sai sót đều có giá của nó. Cái giá phải trả cho những sai sót không chỉ là tiền bạc. Đó còn là thời gian, uy tín, niềm tin và đôi khi là chất lượng sống của những người sẽ sử dụng công trình trong nhiều năm sau.
Tôi thiết nghĩ, những vấn nạn trên ai cùng thấy, nhưng giải quyết như thế nào đây: Theo hiểu biết của chúng tôi, đã có không ít các công ty KTXD, BĐS ứng dụng SAP vào hệ thống, nhưng không giải quyết được việc.
Và đây là cốt lõi của vấn đề. Bởi KTS cần một nền tảng để khi họ bắt đầu thiết kế, họ không phải mất quá nhiều thời gian để tìm kiếm thông tin từ nhiều nguồn rời rạc khác nhau. KTS cần một công cụ có thể giúp họ nhanh chóng biết được vật liệu nào phù hợp cho từng vùng miền, cho từng thể loại công trình. Màu sắc nào hài hòa với không gian, định mức vật tư là bao nhiêu, tuổi thọ của từng hệ thống hoàn thiện như thế nào, quy trình thi công ra sao, phương án bảo trì có hợp lý hay không, lượng phát thải carbon là bao nhiêu, chỉ số VOC ra sao, chi phí vòng đời có tối ưu hay không và liệu có một giải pháp thay thế tốt hơn hay không? Đây là một hệ sinh thái tri thức.
Tôi tin rằng đó sẽ là xu hướng tất yếu của ngành vật liệu hoàn thiện trong tương lai.
Tri thức sẽ trở thành một phần của sản phẩm.
Dữ liệu sẽ trở thành một phần của thiết kế.
Công nghệ sẽ trở thành người bạn đồng hành âm thầm của kiến trúc sư.
Và doanh nghiệp cung cấp vật liệu sẽ không còn chỉ là nơi bán hàng, mà phải trở thành một đơn vị tư vấn, chia sẻ và cùng sáng tạo.
Tôi thường nghĩ, nếu một ngày nào đó, kiến trúc sư có thể thiết kế một lần nhưng thông tin được chuẩn hóa cho nhiều khâu, từ thiết kế đến cung ứng, sản xuất, thi công, kiểm tra chất lượng, bảo hành và bảo trì, thì ngành xây dựng sẽ tiết kiệm được biết bao nhiêu thời gian, công sức và tiền bạc.
Tất cả những việc này khi quy đổi thành tiền sẽ tiết kiệm được bao nhiêu khi mà con số thống kê việc lãng phí chiếm trung bình 15% tại Viêt Nam, 12% tại Trung Quốc, Mỹ 8%, Pháp 7%, Đức 6% và Nhật 5%. Đây là một con số khủng, khi ngành KTXD chiếm trung bình chừng 25-30% tổng GDP của một quốc gia.
Khi đó, một lựa chọn vật liệu không chỉ trả lời câu hỏi “dùng loại nào?”, mà còn trả lời được câu hỏi “tại sao nên dùng?”, “dùng ở đâu?”, “thi công như thế nào?”, “bảo trì ra sao?” và “giá trị lâu dài mang lại cho công trình là gì?”.
Đó không còn là câu chuyện của riêng ngành sơn. Đó là câu chuyện của toàn bộ lĩnh vực hoàn thiện công trình. Từ sơn, gạch, đá, gỗ, kính, kim loại, giấy dán tường, thiết bị vệ sinh, tủ bếp cho đến những hệ vật liệu mới phục vụ kiến trúc xanh và kiến trúc bền vững.
Khi vật liệu được nhìn như một phần của hệ sinh thái công trình, người kiến trúc sư sẽ có thêm công cụ để bảo vệ ý tưởng thiết kế của mình. Nhà cung cấp cũng sẽ có trách nhiệm hơn với dữ liệu kỹ thuật của sản phẩm. Nhà thầu sẽ thi công đúng hơn. Chủ đầu tư sẽ kiểm soát chi phí và chất lượng tốt hơn. Và người sử dụng cuối cùng sẽ được sống trong những công trình an toàn, bền vững và nhân văn hơn.
Điều tôi mong muốn là được cùng các kiến trúc sư xây dựng nên một cộng đồng mà ở đó tri thức được chia sẻ, công nghệ được ứng dụng và mỗi công trình đều để lại những giá trị tích cực cho xã hội.
Trong thâm tâm của tôi luôn có những tình cảm rất đặc biệt đối với các kiến trúc sư. Có lẽ điều đó bắt nguồn từ những ngày sinh hoạt trong Hội sinh viên tại Đại học Berlin tôi luôn được các bạn học ngành kiến trúc chia sẻ những hiểu biết về kiến trúc.
Nên khi nhìn quanh những khuôn mặt thân thương, tôi nói với TS.KTS Phạm Phú Cường: “Thầy Cường biết sao mình quý mến KTS không? Bởi vì trong đời sống nói chung và trong ngành KTXD nói riêng thì duy chỉ có nghề kiến trúc sư là nghề trực thuộc trong 6 bộ môn nghệ thuật”.
Đại hội ngày 20.6 khép lại với một buổi tiệc tối thân mật. Mọi người bắt tay nhau, chụp hình lưu niệm, hỏi thăm và hẹn gặp nhau ở những công trình mới.
Nhưng đối với tôi, không chỉ việc cung cấp sản phẩm cho công trình mới mà hãy khởi đầu cho những ý tưởng mới. Hãy bắt tay cho những sự hợp tác mới. Hãy tìm ra những cách làm mới.
Và biết đâu, trong một ngày không xa, sẽ xuất hiện những công cụ AI mới giúp người kiến trúc sư giảm bớt những công việc lặp đi lặp lại để họ có thêm thời gian dành cho điều quý giá nhất.
Đó là suy nghĩ. Là cảm xúc. Là sự sáng tạo.
Bởi suy cho cùng, mọi công nghệ rồi cũng sẽ thay đổi theo thời gian. Mọi vật liệu rồi cũng sẽ tiếp tục được cải tiến. Nhưng sức sáng tạo của kiến trúc sư mới là giá trị cốt lõi làm nên những công trình có hồn, có bản sắc và có khả năng cùng tuế nguyệt mà AI chưa chạm đến
Vì thế, Đại hội năm nay đã mang đến cho tôi một cảm nhận rõ ràng nhất, thì đó chính là nhận ra một cộng đồng kiến trúc sư lớn hơn đang hình thành, một tinh thần hợp tác mới đang được mở ra. Và chúng tôi - những người đồng hành với các kiến trúc sư cũng phải tự làm mới mình để xứng đáng với niềm tin ấy.
THEO KT&ĐS SỐ 241