Lễ Tẩu Sai của người Dao Tiền

10/2/2019 - Điểm đến
Tác giả: Bùi Tuấn Hùng

Dân tộc Dao Tiền ở Cao Bằng có nhiều nét độc đáo trong việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị tín ngưỡng với nhiều nghi lễ hiện vẫn được lưu truyền trong các xóm người Dao. Do tính thiêng liêng và mang nhiều giá trị văn hóa về tập quán xã hội và tín ngưỡng, lễ Cấp Sắc của người Dao Tiền đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.

 
 
 
 
Đối với người Dao, lễ Cấp Sắc là lễ quan trọng nhất trong đời người. Nghi lễ này có nhiều thang bậc khác nhau. Lễ quá tang (lễ ba đèn) là thang bậc đầu tiên bắt buộc tất cả những người đàn ông Dao phải trải qua, trong lễ này người thụ lễ được cấp 3 đèn với 36 âm binh. Ở bậc cao hơn là lễ Tẩu Sai, lễ này người thụ lễ được cấp 7 đèn và 72 âm binh. Đây là lễ cấp phép cho người thụ lễ để được làm thầy Tào, lễ công nhận hôn nhân của người thụ lễ trong thế giới âm... Lễ bao gồm các hình thức dân ca, dân vũ độc đáo như: Xinh Miên, Là Miên... Những nghi lễ mang đậm bản sắc tín ngưỡng của đồng bào Dao. 
Tổ chức lễ Tẩu Sai là một việc lớn trong đời người Dao, đòi hỏi gia đình người thụ lễ phải chuẩn bị rất công phu, thời gian chuẩn bị dài hay ngắn phụ thuộc vào kinh tế mỗi gia đình. Công đoạn chuẩn bị bao gồm việc mời sáu thầy cúng đến làm lễ, in tiền âm phủ, làm lò cắm hương bằng cây mai, bắc dàn Tầu Thơi, gói bánh zùa chang bằng cơm tẻ rồi đem hấp. Ngoài ra chuẩn bị 2 chum rượu nếp, một con lợn, một con gà. Việc trang trí ban thờ và nhà cửa được thực hiện kỹ lưỡng. Giữa nhà, bên phải, bên trái đều treo bộ tranh Tam Thanh. Bên phải treo tranh của thầy làm lễ Tẩu Sai, là ban thờ chính. Bên trái treo tranh của các thầy phụ (trà chê). Hai bên cửa ra vào treo tranh Mùn Quyên, là các thần trừ tà để không cho các vong xấu và các linh hồn quỷ ám vào quấy nhiễu gia chủ. Ngoài ba ban thờ chính giữa nhà đặt một ban thờ được làm như một ngôi nhà nhỏ, ban thờ này có ý nghĩa là nơi trú ngụ dành cho các binh lính của các thần thánh về dự lễ Tẩu Sai. Trên ban thờ giữa đặt một con lợn móc hàm, trên con lợn là một con gà luộc. Dưới bàn đặt một chậu tiết lợn, một chậu lòng lợn. Trước mâm thịt lợn bày bánh zùa chang, một bát gừng, bốn chén rượu...  
Diễn trình lễ Tẩu Sai gồm có 23 bước lễ diễn ra trong không gian văn hóa trang nghiêm.
 
 
 
 
 
 
Lễ đầu tiên là lễ Chíp Panh, là nghi thức mời tổ tiên về dự lễ Tẩu Sai, đồng thời xướng tên đồ cúng để tổ tiên nhận biết. Tiếp theo là lễ Hiếu Lùng, lễ gọi Ngọc Hoàng, gọi thần thánh về chứng kiến lễ Tẩu Sai, nộp tiền gửi các thánh thần. Thầy cả ra cửa làm lễ gọi Ngọc Hoàng, gửi sớ ghi tên các thầy làm lễ Tẩu Sai để báo Ngọc Hoàng và thần thánh, xin phép cho các thầy được làm lễ. Mỗi lần đọc xong bài cúng lại thổi sừng trâu. Làm như thế ba lần Ngọc Hoàng mới nhận biết. Chỉ khi gọi Ngọc Hoàng mới được thổi sừng trâu và thổi theo một giai điệu duy nhất.  
Lúc này, người thụ lễ được gọi là các Sáy Ton, họ được ngủ trên chiếu có lót gianh bên dưới. Khi các thầy làm lễ xin phép thần thánh xong sẽ dẫn 14 Sáy Ton múa Sán Tổ, gồm 26 động tác: tìm rùa, bắt rùa, cõng rùa, làm thịt rùa, mo rùa... Múa xong cả thầy và trò ra dàn Tầu Thơi để thực hiện nghi lễ làm dàn gồm 7 động tác. Trở về nhà thầy Tào dẫn các đệ tử tiếp tục múa Sán Tổ. 
Rồi các lễ tiếp theo như  lễ Sinh Vằn Cháo, lễ tạ Bàn Vương, lễ Pạt Pô Meng… Mỗi lễ đều mang một ý nghĩa khác nhau. Cuối cùng là lễ Phúng Miên, là lễ tiễn Bàn Hồ và các thần về quê. Tiễn các thần thánh về chốn cũ. 
Kết thúc lễ Phúng Miên cũng là kết thúc lễ Tẩu Sai. 
Lễ Cấp Sắc là hiện tượng phổ biến trong sinh hoạt xã hội của người Dao, có liên quan đến ý niệm tôn giáo, tinh thần đạo đức, sản xuất và sinh hoạt hàng ngày của đồng bào. Lễ Cấp Sắc giáo dục con người sống có đạo đức, có nhân cách, có trách nhiệm với gia đình và cộng đồng. Lễ Cấp Sắc của người Dao Tiền mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, chứa đựng nhiều giá trị tích cực, nhằm giáo dục, nhắc nhở con cháu luôn hướng về cội nguồn, giữ gìn truyền thống gia tộc, dòng họ, mang bản sắc đặc trưng riêng của dân tộc. Bởi vậy lễ Cấp Sắc luôn gắn bó và tồn tại cùng với sự hình thành và phát triển của đồng bào dân tộc Dao ở Cao Bằng.
 
 
 
  
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 153

Các tin khác