Làm nhà: chọn người hay chọn mẫu?

5/4/2021 - Chuyên đề
Tác giả: Bài KTS HUÂN TÚ - HOÀNG NHẬT ảnh AN NGUYÊN

Những khi trà dư hậu tửu cùng bạn bè, hay tại các hội thảo, nghiên cứu nghiêm túc về thị trường xây dựng, dễ thấy tới điểm kết: vậy hiện nay nên chọn lựa ai, giải pháp gì, công ty nào để đáp ứng vấn đề abc ( ví dụ vấn đề chống nóng, giá cả và chất lượng…). Toàn những chuyện quan trọng, cốt yếu để quá trình xây nhà được suôn sẻ, đúng và đẹp.

 
 
Thị trường luôn có rất nhiều giải pháp, sản phẩm tùy quan niệm công trình cổ điển hay hiện đại, sang trọng hay bình dân… đòi hỏi gia chủ phải là “người tiêu dùng sáng suốt” khi chọn lựa, sáng tạo, đặt để đúng chỗ
 
Thế nhưng thực tế không ít lần người viết bài chứng kiến sự “lệch pha” trong tương tác cung và cầu. Dường như việc ai nấy làm, các diễn giả cứ ra sức nói, người nghe cũng ra sức… lướt điện thoại, rồi cầm catalogue, namecards, lưu số liên hệ rồi…lướt qua..
Vậy nên xin được mạn đàm một chút về vấn đề “lựa chọn” khi xây nhà quanh câu hỏi: chọn người hay chọn sản phẩm? Làm sao để người nói nói đến tai người nghe điều họ muốn nghe?
 
Nhà thiết kế hay giải pháp thiết kế?
Với những ai nhân danh chủ nghĩa kinh nghiệm, câu trả lời là hãy chọn nhà thiết kế! Bởi tôi từng làm với công ty A., được nhà thiết kế B. vẽ rất ưng ý. Bởi vì người có tên tuổi mới có kinh nghiệm, chứ nhiệt tình mà thiếu kinh nghiệm thành ra phá hoại … Yếu tố “thương hiệu cá nhân” của kiến trúc sư (KTS) không phải gần đây mới xuất hiện, mà từ xa xưa đã có những bác thợ cả vang danh khắp vùng, ai muốn làm nhà phải xếp hàng chờ. Nhiều KTS nhận công trình dày đặc từ Bắc vào Nam, trong khi người khác lại “ế” dài dài cũng bởi ở tiếng tăm. Nhưng thực tế có vậy không?
Anh T., chọn nhà thiết kế V., và sau mấy tuần thì… ngán ngẩm, bởi anh cho rằng mình bị gò bó theo ý tưởng của nhà thiết kế, thậm chí anh T. nói như giận dỗi: “Hình như ổng dùng ngôi nhà của tôi để tự sướng cho ổng vậy đó, ủa kỳ vậy, đây là nhà tôi ở mà !!!”.
Còn chị Q., thông qua tìm hiểu trên mạng, đến công ty C., và nghe nói có KTS N. du học về khá nổi tiếng với mấy giải thưởng đình đám. Nhưng sau khi vô làm thì công ty C. lại cử KTS khác tiếp xúc với chị, rằng làm việc với ai cũng vậy, KTS N. sẽ quản lý bao quát chung, còn làm trực tiếp thì sẽ là các KTS trẻ khác. Từ đó chị B. cứ ấm ức, không thoải mái và cuối cùng đôi bên hủy hợp đồng! Vấn đề chị B. khó chịu do thiên kiến xác định (confirmation bias) trong tâm lý, một dạng nhận thức khiến con người tìm kiếm, chấp nhận các thông tin giúp củng cố niềm tin ban đầu của mình. Trong khi đó, nỗi thất vọng của anh T. khi không được nhà thiết kế V. thỏa mãn các nhu cầu xây nhà cho mình lại nằm ở mức kỳ vọng dịch vụ do chính anh T. đặt ra cho công ty không trùng với xu hướng mà V. hướng tới. Khi đó anh T. sẽ quay qua phản ứng kịch liệt với nhà thiết kế, anh không chấp nhận cảm giác mình chọn sai. 
Thực tế không nhà chuyên môn nào đi làm mà lại không biết các nguyên tắc cơ bản phục vụ khách hàng, vấn đề nằm ở chỗ: khách hàng chọn người hay chọn thiết kế, giữa một bên là sản phẩm sau cùng (hoặc sản phẩm gián tiếp như bản vẽ, gói dịch vụ tư vấn…) để có được ngôi nhà, với một bên là con người cụ thể mang trong mình cá tính riêng, cách thức tương tác không ai giống ai. 
Về vấn đề này, tâm lý học trong marketing và tâm lý học dịch vụ đã chỉ ra rằng: cả 2 cách chọn đều tiềm ẩn rủi ro thất bại hoặc may mắn thành công như nhau. Vấn đề là khách hàng cần phân biệt rõ, thậm chí chính công ty và nhà chuyên môn cũng có thể chỉ ra cách thức phân biệt. Chọn ai tức là chọn theo dấu ấn cá nhân, thì khách hàng sẽ được gì và chịu rủi ro gì. Chọn con người đồng nghĩa với chọn quá trình, chọn sự trải nghiệm khi khách hàng và nhà chuyên môn đồng hành với nhau. Nếu khách hàng không có thời gian, thiếu kiên nhẫn hoặc tính khí thay đổi thất thường thì không nên chọn hình thức này. 
Còn chọn sản phẩm tức là chọn kết quả, chọn mục tiêu hướng tới, nôm na là các anh làm sao, làm cùng với ai, làm cách nào… tôi không biết, miễn sao tôi ra ngôi nhà như thế này, kiểu dáng như thế kia, giá tiền như thế nọ. Xong! Chọn cách làm thứ hai thì khách hàng chỉ cần biết bộ phận sales và marketing, còn đằng sau đó là cả một bộ máy vận hành thế nào không quan tâm, cứ theo hợp đồng mà chiến!
 
 
Cùng là kiểu cầu thang, nhưng cách chọn lựa không phải là đòi hỏi nhiều mẫu mã “hàng hóa” để so sánh, mà cần biết mình, biết người để khai thác đúng khả năng của nhà chuyên môn
 
Nào ai hay, ai dở! 
Với dạng gia chủ ngày càng thích tham khảo tư liệu, thông tin trên mạng thì kiểu chọn thứ hai thấy rất chuyên nghiệp! Tôi chỉ cần đặt ra yêu cầu như thế này, các anh làm được không? Nhiều công ty cũng đang xây dựng quy trình làm việc dựa theo nhu cầu nhóm khách hàng này. Bộ phận sale và marketing sẵn sàng ngồi “lướt chạm” với khách để cùng “tìm ý” với quan niệm khách hàng là thượng đế, doanh số trên hết! Cách làm này mang đặc trưng thời đại truyền thông, tiếp thị và bán hàng, chấp nhận “tồn tại là hợp lý” khi dịch vụ thiết kế miễn phí, mua bán bản vẽ ngày càng rầm rộ. Trong sâu xa, các bên liên quan đi đến thỏa thuận rằng sản phẩm thiết kế xây dựng hoàn toàn có thể làm hàng loạt, hoặc thậm chí làm hàng đặt theo ý khách mà không cần lệ thuộc vào người thiết kế, chỉ cần có kho dữ liệu và công nghệ! 
Tuy nhiên, như mọi vấn đề của đời sống, cái gì cũng có mặt trái, và cách chọn thứ nhất (chọn quá trình, chọn con người, chọn kinh nghiệm) vẫn có đất sống, vẫn chứng minh ưu việt, hạn chế được mặt trái của cách chọn sản phẩm thuần túy. Mọi không gian tuy nói là có thể biến đổi nhờ thủ thuật hay sắp xếp, nhưng về cơ bản vẫn có phần cứng và phần mềm, phần kỹ thuật và nghệ thuật hòa trộn với nhau. Nghề kiến trúc là một trong số ít nghề mang sự hòa trộn các yếu tố có vẻ mâu thuẫn, trái ngược mà luôn song hành đó. Muốn đẹp mà lại phải tiết kiệm, muốn độc đáo ấn tượng nhưng vẫn phải bền chắc an toàn, muốn chiều ý riêng mà không xâm phạm quy định chung… tất cả các cái “muốn” ấy sẽ không dễ giải quyết khi chỉ thuần túy tham khảo trên mạng hay thông qua đội ngũ marketing. Chỉ có KTS và cộng sự của họ trong các ngành liên quan mới có thể cùng chủ đầu tư tương tác, bàn bạc, giải quyết các vấn đề nảy sinh trong suốt quá trình làm nhà. Để dễ hiểu hơn, chỉ cần xem đội bóng Liverpool hiện nay khi bị “bão chấn thương” tràn qua đã sa sút thành tích như thế nào, và câu trả lời đã rõ: mọi ý tưởng, ý đồ của huấn luyện viên đều cần có từng con người cụ thể giải quyết trên sân bóng, không phải trên… bàn phím! 
Mặt khác cũng như trong bóng đá, vẫn với những con người đó, vẫn có trận hay và trận dở, thậm chí là thảm họa! Cho nên nghề kiến trúc cũng không được phép quay lưng với công nghệ, đi ngược xu hướng, không thể làm nhà chỉ thuần túy theo kinh nghiệm cá nhân hay “lấy nhà trước áp đặt cho nhà sau”. Ai hay, ai dở trong làm nhà cửa luôn đòi hỏi thời gian lâu dài mới trả lời được, nhưng các thượng đế thông thái hoàn toàn có thể dùng kinh nghiệm giao tiếp để trả lời được ưu tư đó, như lời chị L.T.V. một khách hàng lâu năm của công ty K. đã phát biểu trong ngày tân gia biệt thự của mình năm ngoái: Ai luôn tôn trọng lợi ích đúng đắn của khách hàng, tư vấn đi cùng thiết kế, thi công gắn liền với giám sát, góp ý đầy đủ mà không áp đặt, giữ chính kiến riêng mà không lập dị, biết mình là ai để không làm phương hại đến ai, ấy là người hay!
Suy cho cùng, quá trình chọn lựa Ai hay Cái gì để giải quyết vấn đề xây nhà là quá trình đòi hỏi tư duy vừa phân tích vừa tổng hợp dữ liệu mang tính khoa học, không hề cảm tính. Gia chủ cần biết mình có gì, cần gì, sau đó bắt đầu phân tích mình nên  tìm ai, rồi đến cái gì, và thậm chí là trả lời cả những câu hỏi “ở đâu, như thế nào, tại sao?”. Như cha ông ta nói “tậu trâu-cưới vợ-làm nhà” là 3 việc lớn đời người, khi một bạn trẻ bước vào đời phải trả lời các câu hỏi Who- What-Where-How thì đó cũng chính là trăn trở của người sắp xây nhà. Bỏ ra công sức và tiền bạc mà không biết nên chọn WWWH thì sẽ thành “tiền mất tật mang”, và đây là việc không dễ chọn như đi siêu thị hay săn hàng trên mạng. Đó cũng là lý do nhiều gia chủ độ tuổi U30 rất sành điệu về du lịch, chọn đồ nội thất, chọn tiệm ăn… giùm cho cha mẹ nhưng lại trở nên “ngây thơ, ngờ nghệch, cư xử kém cỏi” khi phải tham gia vào quá trình làm nhà đầy mệt mỏi, dễ bị Decision Fatigue(*) và cần nhiều kinh nghiệm sống để ứng xử phù hợp.
Nếu bạn xem ngôi nhà là một sản phẩm, thì sau khi bạn chọn (qua hình ảnh, vật trưng bày demo…) là coi như đã chọn xong. Sẽ có người giao hàng tới, mua rồi miễn đổi hay trả lại! Còn nếu bạn hiểu rằng dù có chọn mẫu mã gì thì quá trình làm nhà luôn là sự đồng hành, có vui vẻ cũng như có mâu thuẫn, không phải một hai KTS “thiên tài” nào làm nổi căn nhà, mà cần cả ê kíp làm việc, nhiều thầu phụ, nhà cung cấp… khác nữa. Hiểu đúng thì sẽ khai thác đúng và đủ thế mạnh của các bên, các giai đoạn làm nhà tương ứng với nguồn nhân lực. Những người trẻ có lợi thế công nghệ, nhanh nhạy, dám nghĩ dám làm, đột phá ý tưởng để đồng hành cùng nhà chuyên môn, trong khi người cao tuổi và trung niên thì dùng kinh nghiệm sống, sự trải đời và tính toán kỹ lưỡng để cân đối thu chi, tránh rơi vào sức ép tâm lý, đổ vỡ quan hệ, mất mát niềm tin.
 
Kỳ sau: Cứ làm nhà là phải mâu thuẫn?

(*) Decision Fatigue: Hội chứng mệt mỏi khi phải đưa ra nhiều quyết định, xảy ra sau quá trình kéo dài não bộ phải đưa ra quá nhiều quyết định trước đó. Theo nhà tâm lý học Roy F. Baumeister, tương tự việc cơ bắp dần kiệt sức sau khi vận động liên tục, não bộ của chúng ta khi kiệt sức lại không “báo trước” và khiến chủ nhân đưa ra quyết định thiếu sáng suốt. Lý do là não bộ muốn được “nghỉ ngơi” nên sẽ dẫn bạn đến những “lối tắt” trong suy nghĩ. Chẳng hạn sau một đợt làm việc mệt mỏi, người ta muốn ra ngoài ăn uống tiệc tùng để xả stress thay vì về nhà nấu ăn, bất chấp rủi ro về thực phẩm hay đi lại. Người ta không còn đủ tỉnh táo nữa mà muốn một giải pháp tức thời, trái ngược thói quen hàng ngày và biết sai mà vẫn làm. Decision Fatigue giải thích rất nhiều việc tại sao người ta lại đưa ra những quyết định chóng vánh cho xong chuyện mà bỏ qua viễn cảnh lâu dài. 
 
Để tạo nên một không gian sống dễ chịu đòi hỏi công sức không chỉ của một vài người
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 179

Các tin khác