Ngày xưa ơi!

Lượt xem: 1660
4/12/2020 - Chuyên đề
Tác giả: Bài KTS Trương Huyền Ân ảnh Khánh Phương

Nhân buổi cafe với nhóm bạn trung niên lâu ngày “hẹn gặp nhé giữa Sài Gòn” những ngày cuối tháng tư, người viết nhận thấy có hai luồng ý kiến trái chiều trong câu chuyện làm nhà hiện nay.

 
 
Một bên cổ súy cho mọi thể nghiệm, tìm tòi, khác lạ, cá tính... của nhà thiết kế; và một bên bảo lưu quan niệm về việc kiến trúc nhà ở không thể là chỗ cho các ngẫu hứng cá nhân, mà phải nhận được nhiều đồng thuận từ phía người sử dụng. Nhóm bạn ngồi cafe tại một quán nhuốm màu hoài niệm, với sàn gạch bông trộn đủ thứ hoa văn màu sắc, và câu hát “ngày xưa ơi” trong chọn vật liệu ốp lát thành chủ đề chính của cuộc tranh luận chưa có hồi kết này. 
 
Từ chuyện cái toilet trải thảm
Người viết đã từng ghé ở ba căn nhà khác nhau bên châu Âu, cụ thể là Pháp, Thổ Nhĩ Kỳ và Anh. Dù khác nhau về kiểu dáng, cả ba nhà đều có phòng toilet... trải thảm, phòng đặt bàn cầu riêng nhiều sách vở và giấy bút để ngồi suy ngẫm trong khi “còn ta với nồng nàn”. Phòng để tắm thì có bồn (hoặc khay tắm đứng) kéo rèm ngăn văng nước, không có lỗ thu sàn và xô chậu gì trong các phòng đó. Cách sinh hoạt khô ráo này của họ dẫn đến vật liệu ốp lát toilet bằng gỗ, vách tấm thạch cao, dán giấy, treo tranh... giống như phòng ngủ, thậm chí mùa lạnh còn trải thêm thảm lông hay vải mềm. Chắc chắn tất cả người Việt đọc tới đây đều nói: họ khác, ta khác. Đúng là do khác khí hậu, khác sinh hoạt, khác nề nếp thói quen, vì thế, cách chọn vật liệu ốp lát, hoàn thiện cũng phải xuất phát từ những cái khác ấy. Kiến trúc sư không áp đặt ý mình vào nhà khách hàng được. 
 
Đến spa cao cấp dùng đồ tận dụng
Trở về xứ mình, gần đây nổi lên một số công ty, nhóm thiết kế sử dụng các vật liệu tận dụng cho phần hoàn thiện nội thất, như gạch bông, cửa lá sách kích cỡ khác nhau, gỗ cấp thấp (gỗ vụn, gỗ thùng hàng), lưới sắt và tôn... Ban đầu, sự chọn lựa này là vì nhu cầu thật, do túi tiền eo hẹp, từ cái khó ló cái xoay. Nhưng khi thấy hay hay, thậm chí có công trình giành giải thưởng do một số tiêu chí “tiết kiệm, tận dụng đồ phế thải” đạt được sự ưa thích đồng thuận của ban giám khảo, thì đồ tận dụng bỗng nhiên nổi lên trở thành một thứ thời thượng! Gạch bông không còn tìm mua chọn lọc loại cũ nữa, mà là đến thẳng công ty đặt làm gạch bông mới ra lò phục vụ chuyên cho nhu cầu hoài niệm. Cửa gỗ cũ mua mãi cũng hết, hoặc mua về khó xài quá vì ọp ẹp hư nát hết, thành ra... làm cửa mới theo kiểu giả cửa cũ luôn!  Điệp khúc “ngày xưa ơi” trong kiến trúc – nội thất được phủ lên lớp áo hoa mỹ là gợi nhớ, là hoài niệm, là thân thiện. Không chỉ các quán cafe cơm bụi tác chiến gọn nhẹ, mà đến spa sống chậm, nhà hàng sang trọng, nhà ở tư nhân cũng loay hoay ít nhiều với mớ vật liệu “mới giả cũ” ấy.
 

 

 
Phối gạch “tưng bừng” ngẫu hứng ở nơi công cộng được xem là thú vị, ấn tượng và dễ chấp nhận

Ngày xưa ơi !
Giới ưa hoài niệm tạm chia thành hai dạng ưa chuộng “ngày xưa ơi” trong dùng gạch ốp lát.  Nhóm một là chọn những thứ cầu kỳ như lâu đài cung điện dinh thự, thậm chí gạch đá rất cao cấp có in họa tiết cổ điển, xử lý khắc chìm chạm nổi, phủ nhũ vàng nhũ bạc, ghép mosaic... được phối kết kỹ lưỡng, nhìn ngôi nhà dùng gạch loại này khá bóng bẩy, thậm chí phảng phất nét thời trang, có viền mạ lấp lánh từ tường xuống sàn. Nhóm hai là dạng dùng gạch bông, gạch thô để tạo điểm nhấn trên nền mộc mạc giản đơn, thô tới mức nhiều người cho rằng thiếu sạch sẽ, là một bước tới rất gần tiệm... đồng nát ve chai. 
Cả hai dạng trên muốn biết điệp khúc “ngày xưa ơi” có trở nên câu ca thú vị, dễ được đại chúng chấp nhận hay không thì phải phụ thuộc vào nhiều câu hỏi cần giải đáp, chứ không đơn thuần là phong cách riêng. Những câu hỏi khá quen thuộc mà vẫn phải đặt ra, đó là: 
Ai?: Có thực tế khá mâu thuẫn là thế hệ gia chủ càng trải đời nhiều càng ngán mấy thứ “ôn nghèo kể khổ” bằng vật liệu mới làm giả đồ cũ. Người có gia đình, có trẻ nhỏ cũng rất ngại “sống chung với gạch cũ” vì cảm giác không gọn sạch, không tươi tắn và thậm chí khó tương thích vật dụng hiện đại. Ở nhóm “lâu đài cung điện” thì đa số gia chủ có thu nhập trung bình và làm nhà vừa đủ cũng ngại bởi cảm giác phô trương, chọn không tinh tế sẽ thành trọc phú, giả tạo và cổ điển quá mức. Chỉ còn đối tượng gia chủ trẻ trung sung sức, có cá tính mạnh, độc thân, hoặc ít ở nhà, xem nhà như studio, như nơi cafe hàn huyên tiếp đón bạn bè cùng gu,... sẽ “chịu” các giải pháp thô mộc đi cùng gạch bông ghép mảng, tô xi măng trần loang lổ.
Ở đâu?: Ngoại trừ các không gian giao thông, hàng hiên, sân vườn... nửa trong nửa ngoài có thể dễ dàng thử nghiệm, làm một thời gian bỏ đi làm lại, đa phần gia chủ vẫn ngại ngần khi đưa gạch bông ghép mảnh kiểu “hỗn loạn” hiện nay vào góc riêng hoặc nơi trang trọng. Đây cũng là điểm khác biệt so với dùng gạch bông thuở xưa trong dạng nhà tây, nhà ta thập niên 60 – 70. Thời trước sang trọng chính nhất là dùng gạch bông, và một nhà thường chỉ có một loại hoặc cùng lắm là phối hai loại như đen trắng, xanh trắng, đỏ vàng, phối có quy luật và tuân thủ viền, nhấn, ca rô, zic zac... Không phối loạn xạ, không đưa gạch bông lên tường, vào vách bếp, vào đầu giường ngủ... như hiện nay.
Khi nào?: Câu hỏi mang tính thời gian này cũng là câu cảm thán mà một thi sĩ đã từng thốt lên “thời đại nào, ký ức ấy”. Mê nhà xưa nhưng không thể làm công trình mới y chang vậy. Thích lê la quán xá hoài niệm bao cấp nhưng sinh hoạt của hôm nay và ngày mai không thể giống sinh hoạt thời ăn cơm độn mua tem phiếu. Nội thất những cửa hàng tái hiện kiểu “mậu dịch quốc doanh” khó thể nào tương thích với nhịp sống và trang thiết bị của thế kỷ 21. Như nhạc sĩ Quốc Bảo đã dùng từ “giả thuộc địa” để nói về không khí của tiệm cafe Givral trước kia, đó là cách làm giả lập, gợi nhớ, tạo phong cách mà thôi, đến rồi đi, không phải nhà để ở lâu dài. Thời gian không quay lại, sống với tiện nghi hiện đại trong tâm thế hoài niệm luôn có thể dẫn đến mâu thuẫn, và chất liệu xây dựng cũng không ngoại lệ.
Như thế nào?: Trả lời được các câu hỏi trên thì cách dùng gạch cổ hoặc giả cổ, gạch bông thủ công... như thế nào, dù là ngày xưa thật hay ngày xưa mới làm nhái lại, cũng sẽ xác định được tiêu chí: liều lượng vừa phải, trung hòa, có chính phụ, có điểm nhấn, hợp không gian, đối tượng, và tránh lạm dụng. Gạch mới còn cần tránh tràn lan vô lối, nói gì gạch cũ. Nhà cổ chính hiệu còn lo trùng tu bảo tồn chưa xong, nhà xây mới mà cứ cố làm giả như cũ, bụi bụi mốc mốc, lộn xộn ngẫu hứng liệu có phải là cách nghĩ cách làm đáng được phổ biến, nhân rộng hay không? Người viết xin mượn lời kiến trúc sư Vũ Văn Trung  (văn phòng kiến trúc A.des) “ Tôi cho rằng cái gì thuộc về thực chất, được thực tế sàng lọc sẽ tồn tại, còn không ắt bị đào thải theo lẽ tự nhiên” để kết thúc những ghi chép này với tâm thế bỏ ngỏ vấn đề, tiếp thu thêm ý kiến đa chiều từ quý đồng nghiệp và bạn đọc.
 

  

 

  

Gạch bông, gạch gốm thủ công là xu hướng mà một số resort, quán xá có phong cách hoài niệm, nhiệt đới... ưa chuộng
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 108

Các tin khác