Đêm ngắn

19/11/2020 - Chuyên đề
Tác giả: Lê Thiết Cương 

Không thể gọi Carmel là một thành phố hiện đại vì đây không có bóng dáng của hiện đại, ở đây chỉ có những phố ngắn, những con đường nhỏ, những vỉa hè hẹp. Khoảng trống giữa hai ngôi nhà vừa đủ tạo thành cái ngõ xinh xinh cho một cơn gió lách qua, cho nắng xiên vào...

 
 
Chuyến đi Mỹ lần trước, mọi người rủ tôi tới thăm thị trấn Carmel, tôi bảo để dịp khác, lần này đã được tham quan nhiều danh lam thắng cảnh rồi. Một người bạn nói xen vào: Cậu cứ đi đi, lần sau muốn thì đi lại, mỗi lần mỗi khác mà. Người ta có thể nào tắm hai lần trên một dòng sông đâu mà lo. Tôi bảo: Lần đầu tiên không thể nào có lại. Những lần đầu tiên cứ mất dần, cuộc sống là một chuỗi những lần đầu tiên mất dần. Tôi muốn  để dành sự mất mát đẹp này, mất được này cho lần sau. Gọi là lần sau thế mà cũng đã bảy năm trôi qua tôi mới quay lại Mỹ, chủ động gọi điện nhờ anh Sỹ Hào, một người quen cũ dẫn đi Carmel.
Có những giấc mơ chẳng thể nào trở thành sự thực nhưng cũng có những điều thực gần như là một giấc mơ, Carmel là vậy. Không thể gọi Carmel là một thành phố hiện đại vì đây không có bóng dáng của hiện đại, không có bêtông cốt thép, không nhà chọc trời chen lấn nhau như ở San Francisco, không có những đại lộ mênh mông kiểu như Fifth Avenue ở New York, không có những kiểu nhà với lối kiến trúc mới nhôm kính vuông bằng sổ thẳng lạnh lùng khô cứng. Chỉ có những phố ngắn, những con đường nhỏ, những vỉa hè hẹp, lòng đường chiều ngang chừng dăm bảy thước và những ngôi nhà mái dốc không nằm liền nhau nhưng cũng không cách xa nhau. Khoảng trống giữa hai ngôi nhà vừa đủ tạo thành cái ngõ xinh xinh cho một cơn gió lách qua, cho nắng xiên vào. Những đường phố ngắn gọn không có đèn xanh, đèn đỏ, những phố không cần khuôn mình vào lệ phố này đi bộ, phố kia đi xe, không cần hạn chế tốc độ. Mọi người đều đi bộ, đều muốn đi bộ, đều muốn đi chậm, những con đường ngắn đủ để đi bộ, để chân không mỏi thì đã hết rồi. Những con đường ngắn của Carmel như những câu thơ, vài chữ lại xuống dòng. Carmel như một giấc mơ đẹp, có ai nỡ đi nhanh qua một giấc mơ đẹp bao giờ. Mỗi ngôi nhà ở đây có một dáng vẻ khác nhau, không ngôi nhà nào giống ngôi nhà nào, không ai giống ai. Có chăng chỉ có một điểm chung duy nhất là ngôi nhà nào cũng đẹp. Đẹp là khác, đẹp thì phải khác. Sáng tạo suy cho cùng là tạo ra những điều khác biệt. Thế là điểm chung, điểm giống nhau duy nhất của những ngôi nhà ở Carmel chính là sự khác nhau.

 

Mỗi ngôi nhà ở Carmel đều như một tác phẩm mỹ nghệ được làm hoàn toàn bằng tay, khéo léo, tinh xảo, kỹ lưỡng, trau chuốt từ sàn, tường đến mái; từ cổng, cửa, hành lang đến sân vườn, từ cây cối đến đèn đóm v.v… Chất liệu chủ yếu là gạch, gốm, gỗ, sỏi đá. Tuy khéo kỹ, tỉ mẩn trong thi công nhưng hiệu quả thị giác thì có vẻ như tất cả đều là tình cờ, không cố sắp đặt nên không bị cảm giác căng cứng. Toát lên toàn bộ vẫn là là sự thanh thản, nhẹ nhàng, gần gũi. Những ngôi nhà ở Carmel có lẽ vẫn nằm ở đó chứ không phải từ đâu mang đến, nó hoà cùng thiên nhiên chứ không chiếm chỗ, không xâm lấn. Kiến trúc và cảnh quan là một phần của nhau, cái này trong cái kia, người này là một phần của người kia. 
Mỗi ngôi nhà ở Carmel như một shop nhỏ bán một mặt hàng khác nhau, tất cả đều là đồ thủ công, nuột nà xinh xắn. Những món đồ rất chơi. Đồ bạc, đồ gốm, nến, mực, giấy viết thư, quần áo cắt may, khâu tay... Thêm mấy gallery, tranh, tượng và ảnh đen trắng. Không nhìn thấy bất kỳ một biển quảng cáo nào, không hề có một shop nào bán hàng hiệu. Không thể nhìn thấy ở đây những cái tên quen đến nhàm chán như DKNY, LV, Chanel… và xin nhắc lại mỗi cửa hàng bán một loại hàng khác nhau nên ở đây không bị vẫn đục cái mùi nặng nề của tiền bạc, cạnh tranh. Cuộc sống ở đây, không khí sống ở đây rất xa với làm ăn, buôn bán, nó gần với chơi, gần nghệ thuật và gần đẹp. Carmel là một thành phố no logo, một art - city.
Một cái sân nhỏ trước hiên nhà, hàng rào bằng gỗ thông, thấp, sơn trắng, nhiều hoa các loại, các màu. Hoa treo ở đầu cột, hai bên cổng, những luống hoa ngoài vườn, hoa dây leo trên tường, hoa trồng trong chậu gốm đặt dưới bậu cửa sổ. Một cái ghế cũ bằng gỗ sồi màu mưa nắng, một cái bàn thấp trải khăn trắng thêu hoa… thèm được ngồi xuống có khi chỉ là để đợi, đợi một buổi chiều đi qua, đợi cô ấy tới để nói mấy câu chia tay cho đẹp. Thèm được dừng lại để “mất tăm”, để vu vơ, để hoang mang, để được “vô dụng”.
Ở Carmel, tất cả đều là người du lịch, họ chỉ đi qua thôi, giấc mơ này không của bất kể ai, vẻ đẹp mong manh này chỉ để chiêm ngưỡng trong thoáng chốc chứ không nên ở lại và sở hữu. Như đã nói ở trên, Carmel không phải là thành phố hiện đại nhưng Carmel cũng không phải là một thành phố cổ. Có những ngôi nhà cổ được sửa chữa, làm mới lại, làm mới như cũ, còn phần lớn là những ngôi nhà mới xây mới nhưng trông như nhà cũ sửa lại. Hoặc xây mới xong thì sửa cho cũ đi. Cũ mới hài hoà đến mức người ta liệu có nên đi tìm câu trả lời cho câu hỏi, thành phố này vốn như vậy hay ban đầu Carmel chỉ là một ngôi làng với vài ba nóc nhà, thế rồi người ta đã khám phá ra nó và biến Carmel thành giấc mơ của mình.
 

 
Chắc là có một bà tiên kỹ tính luôn bay lượn trên bầu trời Carmel, bà có thể nhìn thấy rõ đến từng chi tiết nhỏ nhất của thành phố này. Đêm đêm bà tiên cầm nến đi đi lại lại tưới nước cho mấy khóm hoa, trồng thêm chút rêu trên mái hiên, thay lại một viên ngói vỡ, quét màu sơn nước cho bức tường nào đó hoặc đơn giản chỉ là vặn thêm vài vòng dây cót cho chiếc đồng hồ cổ ở nhà thờ. Phải chăng sửa chữa cái nơi ở của mình đôi khi cũng chỉ là những việc nho nhỏ như vậy, tưởng chừng lặt vặt như vậy? Phải chăng sửa chữa và trang trí dẫu ít nhiều gì cũng vẫn là một, đâu có cần phải rạch ròi, tách bạch.
Nước Mỹ có nhiều những thành phố lớn, ở đó có nhiều đại lộ, nhiều nhà cao tầng, nhiều hiện đại, nhiều siêu thị bán nhiều hàng hiệu, đồ đạc làm sẵn hàng loạt. Ở đó là một đời sống khác, ồn ào và đông đúc, gấp gáp, cái gì cũng phải nhanh, ngay cả ăn cũng là ăn nhanh. Nhưng bên cạnh đó nước Mỹ cũng có những thành phố nhỏ như Carmel, ở đó người ta được nhỏ lại, được chậm lại, được sống lại. Carmel như cái dấu phẩy trong đoạn văn dài, nó giúp ta ngưng nghỉ đọng lại và chậm lại, sống chậm lại nhưng chính vì thế mà có thể sống được nhiều hơn.
Nhà cũng là người, đời nhà cũng như đời người. Sau những tháng ngày rong ruổi với bao vui buồn, được mất có lẽ người ta cũng cần dừng lại để “sửa sang cái vỏ con tàu, đây đó ít nhiều hoen gỉ”.
Ngày hè ở Cali, ở Carmel thật dài, đã chín giờ mà trời chưa tối hẳn cho nên đêm thì vẫn cứ đêm, khuya thì vẫn cứ khuya, mơ thì vẫn cứ mơ nhưng đêm thì quá ngắn và có một giấc mơ cứ còn dở dang mãi. 
Cali - tháng 7.2010
 
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 51

Các tin khác