Các kiến trúc sư góp ý kiến cho dự thảo lần thứ 5 bộ Luật Kiến trúc vào ngày 2.8 vừa qua tại văn phòng Hội Kiến trúc sư thành phố Hồ Chí Minh
Bộ luật kiến trúc đã được góp ý tới dự thảo lần thứ 5. Xin ông cho biết Hội đã tổ chức góp ý với tinh thần và diễn biến các hoạt động cụ thể như thế nào?
Thật ra thì giới kiến trúc sư mà cụ thể là Hội Kiến trúc sư Việt Nam và Hội Kiến trúc sư thành phố Hồ Chí Minh đeo bám, theo đuổi bộ luật này đã gần 20 năm. Các bộ luật khác như Luật Quy hoạch, Luật Xây dựng, Luật Đô thị… tuy cũng có đề cập đến đối tượng cụ thể là kiến trúc sư nhưng chỉ có ở Luật Kiến trúc thì giới kiến trúc sư mới là đối tượng chính và bao quát khá đầy đủ những đặc thù của lãnh vực. Cơ quan dự thảo bộ luật là Bộ Xây dưng và cơ quan thụ lý là Ủy ban Khoa học - Công nghệ và Môi trường của Quốc hội. Khi việc góp ý được triển khai, anh chị em hội viên tham gia với trách nhiệm cao và góp ý rất sôi nổi. Tinh thần góp ý là hy vọng khi bộ luật ra đời, anh em sẽ có một môi trường làm việc tốt hơn, tạo ra các sản phẩm tốt hơn đồng thời chúng ta sẽ hội nhập với các nước xung quanh và thế giới về lãnh vực kiến trúc. Hội đã tổ chức 4 cuộc hội thảo để góp ý. Đặc biệt, Hội đã phân công cụ thể từng nhóm kiến trúc sư nghiên cứu góp ý chuyên sâu về một số vấn đề, trong đó có các anh chị vừa là luật sư vừa là kiến trúc sư tham gia nghiên cứu, so sánh với các bộ luật kiến trúc của các nước khác theo hướng tiếp cận tìm cái phù hợp.
Gần 20 năm? Con số đã nói lên tầm quan trọng của bộ luật đối với giới kiến trúc sư…
Thật khó có thể diễn tả hết tầm quan trọng của bộ luật này đối với nền kiến trúc đất nước và giới kiến trúc sư chỉ trong một bài phỏng vấn. Ở đây, tôi nhấn mạnh tầm quan trọng ở 2 khía cạnh.
Thứ nhất, chúng ta đã thực sự hội nhập với thế giới ở mức độ sâu rộng trong đó có lãnh vực kiến trúc, xây dựng. Trên thế giới, đa số các nước đều đã có bộ luật này. Chúng ta cần một khung pháp luật hoàn chỉnh để anh em kiến trúc sư có thể hành nghề trong môi trường hội nhập cho cả các kiến trúc sư trong nước và các kiến trúc sư nước ngoài vào nước ta làm nghề thiết kế, tư vấn.
Thứ hai là khía cạnh đối với bản thân nghề kiến trúc. Thật ra thì nghề nào cũng là cao quý, cũng đáng trân trọng nhưng do đặc thù riêng, xét riêng về quá trình đào tạo và hành nghề, ta thấy chỉ có nghề y, nghề luật và nghề kiến trúc là có thời gian đào tạo đại học dài hơn nghề khác. Và điều kiện để hành nghề kể từ khi tốt nghiệp đại học có bằng cử nhân đến lúc được công nhận là bác sỹ, luật sư, kiến trúc sư cũng khác với các ngành nghề khác.
Ở Pháp phải học 6,5 năm mới có bằng cử nhân kiến trúc, sau khi tốt nghiệp phải đi làm 3 năm mới được thi chứng chỉ và chỉ sau khi có chứng chỉ hành nghề mới trở thành kiến trúc sư. Ở Mỹ thời gian học cử nhân kiến trúc là từ 4,5-5 năm, sau khi có bằng phải làm việc liên tục từ 4.800 đến 5.200 giờ tùy nơi thì mới đủ điều kiện thi lấy chứng chỉ hành nghề kiến trúc sư.
Việc cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc sư là việc cần phải làm và có được quy định cụ thể trong dự thảo bộ luật.
Ngoài việc sẽ phải có chứng chỉ hành nghề, xin ông nói rõ hơn về một số nội dung trong dự thảo bộ luật liên quan đến đặc thù trong quá trình hành nghề cụ thể của các kiến trúc sư?
Xã hội càng phát triển bao nhiêu thì nhu cầu tổ chức không gian sống, không gian làm việc, giải trí, học hành… càng cần thiết bấy nhiêu.
Xét trên một công trình cụ thể, kiến trúc sư sẽ là người chính sáng tạo nên công trình nhưng cũng còn nhiều đối tượng tham gia có quyền tác động vào đó. Chủ đầu tư là đối tượng đầu tiên cần nhắc đến. Cả chủ đầu tư nhà nước và tư nhân đều là người bỏ tiền ra thuê và có thể tác động đến các kiến trúc sư. Kiến trúc sư là người sáng tạo ra công trình nhưng lại là người làm thuê. Tác động của chủ đầu tư đến kiến trúc sư có thể là tốt nhưng cũng có những chủ đầu tư áp đặt, tác động ảnh hưởng xấu đến công trình. Mối quan hệ đó cần đến bộ Luật Kiến trúc điều chỉnh cho đúng.
Một đối tượng khác là nhà quản lý. Mặc dù đã có đầy đủ các quy chuẩn để căn cứ vào đó thiết kế nhưng nhà quản lý có quyền xét duyệt cấp phép một công trình và họ cũng có thể can thiệp, chỉnh sửa công trình. Mối quan hệ này cũng cần những quy định cụ thể trong một bộ luật để tránh những bất cập như lâu nay.
Đạo đức hành nghề cũng có nhiều vấn đề cần đề cập, quy định trong luật. Ví dụ như trong thiết kế, phương án kiến trúc là sản phẩm mà kiến trúc sư phải bỏ ra nhiều chất xám nhất mới có được. Sản phẩm kiến trúc là một sản phẩm nghệ thuật, kết tinh của cả một quá trình sáng tạo. Quản lý sản phẩm đó như thế nào? Hiện nay hệ thống pháp luật của ta chưa tính giá thành cho sản phẩm này. Tham gia đấu thầu một công trình, theo luật đấu thầu, với cùng một điều kiện, cái nào rẻ hơn thì thắng. Vậy là có tình trạng có những kiến trúc sư phá giá, phương án giá rẻ lại thắng. Phương án tốt hơn cho cả chủ đầu tư, cho cả xã hội lại không được chọn. Liệu người ta có thể tổ chức đấu thầu một bài hát được không? Với phương án kiến trúc, vẫn tồn tại tình trạng một sản phẩm sáng tạo lại được đấu thầu theo kiểu tính toán cộng trừ nhân chia như một con kênh thủy lợi. Đó là sự bất cập cần đến một môi trường làm việc bài bản được quy định bởi một bộ luật chuyên sâu về chuyên môn trong đó có cả những quy định về đạo đức hành nghề và ban hành đạo đức hành nghề của kiến trúc sư.
.jpg)
KTS, luật sư Cao Thành Nghiệp phát biểu góp ý cho Luật Kiến trúc do Hội Kiến trúc sư thành phố Hồ Chí Minh tổ chức
Trong bộ Luật Kiến trúc có đề cập đến một số thay đổi và thêm những nét mới của hội nghề nghiệp. Xin ông trình bày rõ thêm về điều này cho anh chị em hội viên và các bạn đọc.
Ta thấy có các công việc mới trong lãnh vực kiến trúc là tổ chức thi, cấp chứng chỉ hành nghề, quản lý và thu hồi chứng chỉ hành nghề kiến trúc sư, rồi tổ chức đào tạo, bồi dưỡng, cập nhật kiến thức. Rồi ban hành và tổ chức giám sát quá trình thực hiện đạo đức hành nghề… Xu hướng trên thế giới là đưa về các hội ngành nghề quản lý vì bộ máy nhà nước không thể phình ra theo những công việc luôn biến động như vậy được. Trong bộ Luật Kiến trúc đang dự thảo, Vai trò của Hội Kiến trúc sư sẽ được nâng cao. Ngoài ra còn hình thành thêm Hội đồng Kiến trúc sư hành nghề với Ban chủ nhiệm Hội đồng kiến trúc sư hành nghề. Tất cả các cơ quan này đều có cách thức bầu cử, cơ cấu tổ chức, quyền hạn, trách nhiệm và phương thức hoạt động được biên soạn trên cơ sở thực tế Việt Nam có cân nhắc tham khảo các thông lệ trên thế giới và khu vực.
Câu hỏi cuối cùng, dự kiến bao giờ thì bộ luật mới sẽ ra đời? Là người trực tiếp tham gia và điều hành quá trình góp ý cho bộ luật, ông hy vọng và mong mỏi điều gì?
Nếu anh chị em hội viên và các bạn đọc theo dõi báo chí thì sẽ thấy vừa qua Ủy ban thường vụ Quốc hội đã có phiên họp bàn về dự thảo luật và đề nghị định hướng để chỉnh sửa bộ luật này. Bản góp ý dự thảo lần thứ 5 do Hội Kiến trúc thành phố Hồ Chí Minh đóng góp đã được chuyển đến cơ quan chức năng. Anh chị em hội viên và các bạn đọc có thể đọc lại dự thảo này tại trang web của tạp chí Kiến Trúc & Đời Sống. Theo dự kiến, các cơ quan chức năng sẽ tiếp tục chỉnh sửa bộ luật cho hoàn chỉnh và trình Quốc hội thông qua vào tháng 5.2019. Rất nhiều anh chị em hội viên và các bộ phận của Hội Kiến trúc sư thành phố Hồ Chí Minh đã tham gia góp ý cho bộ luật với tâm huyết và tinh thần trách nhiệm cao. Tôi hy vọng những góp ý đó sẽ được đưa vào bộ luật để khi ban hành, ta sẽ có một bộ luật khả thi, sát với thực tế, tạo được môi trường làm việc, hành nghề tốt cho anh chị em để có thể tạo ra những sản phẩm tốt hơn, đáp ứng lòng mong mỏi là Việt Nam ta sẽ có một nền kiến trúc tốt hơn.
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 148