Thủ tướng Chính phủ ký phê duyệt tổng thể quy hoạch xây dựng TP.HCM ngày 16.1.1993. Thời điểm đó ông đang làm gì? Sau đó, Thủ tướng đã điều chỉnh quy hoạch chung thành phố vào các năm 1998, 2010 và bây giờ là 2025. Xin ông cho biết ý nghĩa và tầm quan trọng của việc điều chỉnh quy hoạch?
Năm 1993 tôi đang là Trưởng khoa Quy hoạch-Đại học Kiến trúc TP.HCM, Phó chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP.HCM. Quy hoạch tổng thể xây dựng thành phố ban hành lần đầu tiên năm 1993 có ý nghĩa, giá trị rất lớn. Thành phố sau thống nhất định hướng phát triển thế nào cũng chưa rõ nét, Nhà nước thì đang hình thành bộ máy quản lý. Khi bộ máy đã ổn định rồi thì đặt vấn đế phát triển cái gì, theo hướng nào? Đồ án quy hoạch được xúc tiến làm để trả lời câu hỏi đó.
Mỗi lần điều chỉnh quy hoạch chung sau đó đều có ý nghĩa riêng của nó. Ta cần thấy rằng điều chỉnh quy hoạch là bình thường bởi có nhiều lý do tác động. Sau một thời gian phát triển, tình hình khu vực và thế giới biến động. Các quốc gia khác, thành phố khác đều đã có những thay đổi. Ta phải thực hiện quy hoạch đưa thành phố của mình lên mức phát triển mới phù hợp với thực tế. Các lần điều chỉnh đều làm theo các bước thu thập số liệu thông tin, tổ chức hội thảo quốc tế, mời các chuyên gia đến đóng góp ý kiến. Từ đó mới định hình, định hướng quy hoạch cho phù hợp. Ta giữ vai trò chủ động điều chỉnh quy hoạch phải giữ bản sắc riêng, phù hợp với điều kiện kinh tế, văn hóa và nhiều yếu tố khác nữa.
Một ngày sau khi Đồ án Điều chỉnh quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2040 tầm nhìn đến năm 2060 được phê duyệt thì TP.HCM hợp nhất cũng đã hình thành từ TP.HCM cũ, Bình Dương, Bà Rịa-Vũng Tàu. Cùng thời gian đó, chính quyền địa phương đã thay đổi chỉ còn hai cấp hành chính. Ông nghĩ gì về cơ hội phát triển của TP.HCM trong bối cảnh này?
Dưới góc độ quy hoạch, việc hợp nhất có giá trị làm gia tăng sức mạnh. TP.HCM sẽ là trung tâm tài chính - dịch vụ - sáng tạo, Bình Dương sẽ là thủ phủ công nghiệp, công nghệ cao và Bà Rịa-Vũng Tàu sẽ là cửa ngõ cảng biển, logistic, năng lượng và du lịch. Các mũi nhọn kinh tế của ba địa bàn hỗ trợ lẫn nhau, ví dụ như trung tâm tài chính ở TP.HCM sẽ được hỗ trợ bởi trung tâm công nghiệp ở Bình Dương và du lịch ở Vũng Tàu. Sau khi hợp nhất, hệ thống giao thông sẽ được tổ chức, liên kết lại. Sự kết nối mang đến giá trị gia tăng bổ sung lẫn nhau. Đương nhiên quá trình hợp nhất, vận hành cũng sẽ có những khó khăn. Nhưng cơ hội sẽ là rất lớn, sẽ là chính.
Về chính quyền 2 cấp, tôi thấy bỏ được trung gian là quận, huyện thì quyền hạn đưa xuống phường sẽ sát người dân hơn. Các thủ tục sẽ được rút ngắn. Trách nhiệm và quyền hạn của chính quyền địa phương ở phường sẽ gia tăng. Chính quyền phường là cấp cơ sở làm việc trực tiếp với người dân nên xu hướng đầu tư sẽ thuận lợi hơn. Tất nhiên cái gì cũng vậy, mới thì có thể sẽ có những trục trặc, khó khăn nên đòi hỏi chính quyền địa phương phải nỗ lực nhiều hơn. Bài toàn quản lý ở địa phương sẽ khác. Tôi cho rằng mọi việc sẽ tốt hơn cho người dân, doanh nghiệp.
Có vấn đề thời sự được giới kiến trúc sư quan tâm bắt đầu từ một công bố ở Thủ Đức là chuyện bỏ giấy phép xây dựng ở một số khu vực. Sau đó là đề xuất bỏ hoàn toàn hình thức xin phép xây dựng tại TP HCM. Với tư cách là kiến trúc sư hành nghề và cũng là người từng lãnh đạo Hội Kiến trúc sư, ông có ý kiến gì xung quanh đề xuất này?
Tôi hoàn toàn ủng hộ và cho rằng đó là việc nên làm. Khi bỏ quy trình cấp phép xây dựng, giảm bớt thủ tục hành chánh, người dân và chủ đầu tư sẽ được lợi hơn. Nhưng trách nhiệm của người tư vấn sẽ nặng nề hơn. Người tư vấn bắt buộc phải thông hiểu hết quy hoạch, luật pháp, nếu làm sai thì phải chịu trách nhiệm pháp lý. Trước kia khi đi xin, giấy phép xây dựng được duyệt ký mới làm còn bây giờ, theo quy trình thông báo đăng ký thành công rồi tự làm.
Với cách quản lý cũ kiến trúc sư phụ thuộc rất nhiều vào người cấp phép. Trong bối cảnh mới, phải đảm nhận trách nhiệm nhiều hơn, kiến trúc sư phải tự nâng cao vai trò của mình. Kiến trúc sư phải nâng cao nhận thức về công việc, sản phẩm của mình. Kiến trúc sư phải nắm chắc tiêu chuẩn, quy chuẩn, quy phạm, thiết kế đô thị của địa phương. Việc bỏ giấy phép bắt buộc người tư vấn, thiết kế phải nắm rõ địa bàn, quy hoạch, hồ sơ phải đầy đủ. Thiết kế vị trí phải có ranh đất, cắm mốc định vị, phải làm thăm dò địa chất. Phải tự chấp hành, tuân thủ các chỉ tiêu như mật độ xây dựng, hệ số sử dụng đất, khoảng hở, khoảng lùi, chiều cao. Tóm lại là tất cả mọi việc phải đúng luật hết. Đương nhiên kiến trúc sư cũng phải đáp ứng nhu cầu của chủ đầu tư. Vẽ sai là chịu trách nhiệm, không đổ thừa cho ai được. Hồ sơ đã thực hiện thi công, nếu có sai thì người ta căn cứ vô đó kiểm tra lại. Thiết kế của mình là mình chịu trách nhiệm thôi. Vì vậy, mỗi kiến trúc sư phải tự nâng cao vai trò của mình.
Các lần điều chỉnh quy hoạch chung TP.HCM
1. Ngày 16.1.1993, Thủ tướng phê duyệt Đồ án Quy hoạch tổng thể xây dựng TP.HCM đến năm 2010 tại quyết định 20/TTg
2. Ngày 10.7.1998, Thủ tướng phê duyệt Đồ án Điều chỉnh quy hoạch chung TP..HCM đến năm 2020 tại Quyết định 123/1998/QĐ-TTg
3. Ngày 6.1.2010, Thủ tướng phê duyệt Điều chỉnh quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2025 tại Quyết định 24/QĐ-TTg
4. Ngày 11.6.2025, Thủ tướng phê duyệt Đồ án Điều chỉnh quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2040 tầm nhìn đến năm 2060 tại Quyết định số 1125/QĐ-TTg
Theo Kiến trúc & Đời sống số 229