“Tiếc thay chút nghĩa cũ càng
Dẫu lìa ngó ý còn vương tơ lòng”
(Kiều - Nguyễn Du)
Nỗi xao xuyến khiến cho người thì muốn diện vào một bộ đồ thật đẹp, bắt xe ôm chạy ra tìm lại cái chỗ ngồi quen bên cửa sổ năm xưa nhâm nhi một ly càphê đá, sống lại những hoài niệm.
Nhưng nỗi xao xuyến đó khiến lắm kẻ hoài nghi chủ nghĩa lặng lẽ, thận trọng, không thể vồ vập trước tin vui, vì hẳn, y biết rằng, mọi cái đẹp, mọi cuộc gặp gỡ lung linh nhất không nằm trong thực tại bãi bể hoá nương dâu, mà thường được cất giấu nơi tâm tưởng.
Và rồi cũng có những người không mảy may xao xuyến. Họ thở dài đánh thượt, rằng, trong một thành phố mà sự thay đổi đang diễn ra chóng mặt, thích ứng, chấp nhận vật đổi sao dời là cách thế tồn tại nhẹ nhõm, ít giày vò và thế là khôn ngoan nhất. Vậy thì sự trở lại của một không gian quán xá (dù trước đó đã rất gắn bó như máu thịt) quá lắm chỉ dừng lại ở ấn tượng đến từ cái lưỡi, qua những món kem, ly càphê, hay miếng bánh ngọt. (Thích ứng giỏi như vậy rồi thì ngồi Givral có khác gì ngồi NYDC, Trung Nguyên hay Highlands. Đâu cũng như đâu!)
Sẽ có nhiều trạng thái khác nhau, tuỳ tâm tính trầm ngâm hay lãnh đạm, tuỳ đầu óc thiên hướng hoài cổ hay thức thời, mỗi người hành xử với góc quán, xa hơn là kỷ niệm, với linh hồn của không gian theo một cách khác nhau.
Trong quá khứ, bên cạnh dấu ấn ghi thẳng vào vị giác của khách đến, thì linh hồn của không gian là thứ đáng nói nhất về càphê Givral, làm nên thương hiệu của một ngôi quán đặt trong dòng chảy lịch sử phức tạp của thành phố Sài Gòn.
Ngôi quán được xây dựng từ những năm 50 của thế kỷ trước, bởi một người Pháp, ông Alain Portier, càphê Givral nằm khiêm tốn ở một góc ngã ba đường đẹp nhất, phồn hoa nhất của Sài Gòn. Góc quán như chiếc hộp diêm bé nhỏ ấy lại được đặt trong chuỗi tương quan khắng khít với những công trình kiến trúc văn hoá, chính trị, tôn giáo lớn ở trung tâm. Từ Givral, chỉ xích xuống một chút là gặp chợ Bến Thành, dịch sang một chút là đến nhà sách Xuân Thu, ngó ra phía trước là quảng trường Nhà hát Thành phố (mà vào thời đó, đây là nơi chứng kiến nhiều sự kiện chính trị quan trọng), bước vài bước là đến các rạp xinê hạng sang như Rex, Majestic hay Eden, nhìn sang bên kia đường là khách sạn Continental, nơi thường trú nghe ngóng tình hình của nhiều hãng thông tấn quốc tế, đi ngược một đoạn, gặp nhà thờ Đức Bà, đi xuôi một chút, gặp bến sông Sài Gòn.
Quán Givral thời đó được đặt trong chuỗi liên kết không gian của những điểm không gian sinh hoạt, kiến trúc văn hoá nói trên. Hình ảnh của quán gắn với sinh hoạt của giới tinh hoa của một thời. Về phương diện nào đó, cái góc quán nhỏ nằm ở ngã ba trung tâm Sài Gòn, nơi từng được ký giả Pháp
Jean-Claude Pomonti đặt gọi là “Radio Catinat” có thể xem như một kiểu salon trí thức của Sài Gòn.
Givral gắn với thế giới ngôn luận, mật vụ gắn với cuộc đời Phạm Xuân Ẩn, vị điệp viên thách thức cả nước Mỹ trong sách Larry Berman, Jean-Calaude Pomonti. Givral lấp lánh trong ký ức mỗi người Sài Gòn với hình ảnh Trịnh Công Sơn trầm tư bên khung cửa nhìn “chiều qua bao nhiêu lần môi cười”. Givral sáng lên trong ký ức ấu thơ của nhiều người Sài Gòn với một không gian mang vẻ đẹp thanh lịch, mê hoặc, vừa xa vừa gần...
Givral nổi tiếng không chỉ vì trong menu có càphê đá (dù càphê đá là thứ số dzách ở đây đi nữa), không chỉ có món kem hay bánh ngọt (dù những thứ này là nguyên hấp dẫn người ta tìm đến) mà điều quan trọng nhất ở Givral, đó là một nơi chốn hội ngộ của đời sống ngôn luận, trí thức, người tài hoa trong xã hội trong một bối cảnh lịch sử Sài Gòn đầy phức tạp.
Ngày xưa là thế. Xin hãy về với hiện thực để nhận diện một nhan sắc của sự trở lại.
Xin nói ngay, “người tình” Givral trở lại với một nhan sắc khác, hiện đại và thức thời hơn. Không khó nhận ra sau 60 năm, sự đứng vững và phát triển của nhãn hiệu bánh, càphê này đã thể hiện rõ trên cuốn menu phong phú, nhiều loại kem, bánh, thức uống mới phù hợp với khẩu vị con người đang trong cơn cuồng nhiệt toàn cầu hoá. Tinh tế, khách sẽ thấy décor hiện đại với màu nâu, vàng kem, tường gắn nhiều tranh Sài Gòn xưa... Sự chăm chút về nội thất một mặt cố gắng níu giữ quá khứ, một mặt, hướng sự thích ứng với xu thế thị hiếu hiện đại có thể là một chiến lược thị trường hợp lý trong thời tiết kinh doanh dự báo “nhiều cực đoan” hôm nay.
Quán mở rộng với vỉa hè thênh thang hơn, không gian bên trong thoáng rộng, tinh thần “hợp chủng quốc” hơn, xem ra rất phù hợp với vị trí bên dưới một trung tâm thương mại lớn. Nhưng ngôn ngữ xô bồ của nó gợi cảm giác xa lạ, đứt gãy với nhịp điệu của những liên kết không gian kiến trúc văn hoá, tôn giáo, chính trị lân cận như trong quá khứ. Đến Givral bây giờ, đơn thuần là đến một không gian nhà hàng càphê sang trọng có thức uống, kem và bánh ngon. Vậy thôi.
Chỉ những ai đem bộ lọc hoài niệm ra để thẩm định và tự dằn vặt ký ức, mới nhận thấy rằng, hình như có những thứ có thể phục dựng, giả cổ một cách dễ dàng, thậm chí, thu hút đông khách hơn, nhưng linh hồn của nơi chốn – không gian của một salon trí thức năm xưa – là thứ khó có thể phục hồi. Điều đó nằm ngoài khả năng kiểm soát hay mong muốn của nhà kinh doanh, mà lệ thuộc vào điều kiện khác: bầu trí quyển của xã hội.
Điệp viên Phạm Xuân Ẩn, “Tướng Givral” sống dậy, trong những ngày tháng này, sẽ đi lạc trong chính Givral mà ông một thời gắn bó. Biết đâu!
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 78