Dường như là vẫn thế…

14/3/2019 - Thế giới kiến trúc
Tác giả: ThS. KTS Lê Đức Viên

Ai bảo hiện nay làm nhà cửa dùng màu trắng thật dễ, là màu làm nền thuận lợi cho các màu khác nổi bật, là màu giúp công trình đầy vẻ hiện đại? Nói vậy, có lẽ họ chỉ là người đến sau được thấy sẵn các kết quả hiển nhiên, nên không biết vào thập niên 20 của thế kỷ 20, đã có một ngôi nhà trắng đầy thách thức người đương thời, nằm trong chuỗi những công trình “nhỏ mà không nhỏ” của Le Corbusier.

 
 
 
 
 
Ngôi nhà khởi điểm cho sự cách tân quan niệm kiến trúc hiện đại đã phải làm thế nào để xuất hiện giữa Paris hoa lệ đầy rẫy các kiến trúc cổ điển cầu kỳ. Đó là ngôi nhà La Roche ở phía tây Paris.
Nằm khuất cuối con hẻm cụt ở khu Docteur Blanchet và thực sự rất khó tìm ra nếu không chủ đích đi tìm, đây là ngôi nhà khá khiêm tốn cả về quy mô lẫn sự nổi tiếng, nhưng lại được chọn làm nhà trưng bày sự nghiệp của Le Corbusier tại Paris. Được chọn, có nghĩa là anh phải thực sự khác người, hơn người, và lan tỏa được sức ảnh hưởng một cách rõ rệt, đặc thù, dài lâu. 
Trông kìa, những sinh viên ngành kiến trúc - nghệ thuật từ nhiều nơi trên thế giới giữa những ngày cuối thu Paris đang tha thẩn trong khoảnh sân xào xạc lá khô và sỏi trắng, lần giở lại 5 điểm quan yếu trong chủ nghĩa công năng của kiến trúc hiện đại mà Le Corbusier khởi xướng ngay trong ngôi nhà nhỏ này. Đó là: 1/ Nhà đứng trên cột. 2/ Giải phóng tường khỏi chức năng chịu lực nên có thể mở cửa tự do và liên tục. 3/ Mặt bằng tự do và tuân theo công năng. 4/ Biểu cảm mặt đứng tự do. 5/ Mái bằng trên có vườn. Những khái niệm mới nghe qua không đủ hình dung, mà phải thực sự chạm vào những đường dốc và cửa sổ thanh thoát ở La Roche, thực sự đi lại giữa những hình khối giản dị mà chặt chẽ theo tỷ lệ vàng gần gũi với con người, thế hệ sau này mới hiểu vì sao Le Corbusier đã được vinh danh như một trong những người khai sáng, cha đẻ của trào lưu kiến trúc hiện đại thế giới thế kỷ 20.
 
 
 
 
 
Khoảng sân tầng trệt trải sỏi làm nên một lối vào thơ mộng, giản dị, khác hẳn với những dinh thự Pháp cổ điển chung quanh
 

Trông kìa, Le Corbusier chắc không học phong thủy phương Đông, mà vẫn biết cách “né” con hẻm đâm trực diện ấy, trên mặt bằng đất chật hẹp và hình chữ L ấy, với cách tổ chức mặt bằng đẩy khối nhà chính nằm sang bên, đưa cột xuống thành khoảng trống làm một sân phủ sỏi đầy chất thiền Đông phương. Khoảng tầng trệt bỏ trống này đã nâng khối nhà cong bên trên nhẹ nhõm hơn mà cũng đường bệ hơn. Như ở biệt thự Savoiye ở Poissy, như ký túc xá của sinh viên Brésil ở Cité Universitaire... yếu tố cách tân luôn triệt để nhưng vẫn tuân thủ công năng chặt chẽ khiến những “cỗ máy” của ông không hề giảm đi chất thơ mộng và sự lãng mạn hiếm có.
Trông kìa, với những mảng bêtông dứt khoát và hữu dụng, màu trắng giúp ngôi nhà nổi bật từ xa nhưng vẫn điềm đạm khiêm nhường, để màu xanh cây lá che phủ đan xen, để khu phố kiểu cổ điển chung quanh không bị lấn áp. Dĩ nhiên, không phải cứ sơn trắng toát hết bất kỳ thứ gì cũng tạo được hiệu quả như vậy nếu không có tổ chức không gian chặt chẽ và tinh tế. Và trong nội thất công trình, những mảng màu xanh dương, nâu da bò, màu cam vẫn được dùng thật bắt mắt, nguyên thủy và sang trọng khiến ngôi nhà gần 100 tuổi như trẻ mãi nhờ bản phối màu - phối ánh sáng hoàn chỉnh ấy.
 
 
 
 
 
 
 
Điểm nhấn nơi sảnh chính với khối cầu thang như một khối điêu khắc giao hòa trong ánh sáng lọc từ mái và tường kính bên hông. Hai khối cầu thang liên kết với nhau bằng hành lang và khoảng thông tầng - cầu nối hấp dẫn
 

Trông kìa, hình như ở Việt Nam khoảng 5 năm gần đây các gia chủ mới “chịu” cho giới kiến trúc dùng nhiều màu trắng, mới dám phần nào bố cục mặt đứng - hình khối  tự do, mới bớt đi chóp này chóp nọ để tận dụng sân thượng hiệu quả hơn, mới lược dần các đắp điếm rườm rà để đi vào thực chất. Vậy mà ngôi nhà nhỏ này từ năm 1923 đã cất tiếng nói riêng đầy hiện đại trên mảnh đất Paris dày đặc các kiến trúc cổ. Một-chín-hai-ba nhé! Có cái gì đó khó tin ở tính thời điểm, nhưng lại hoàn toàn hợp lý về quy luật của sự phát triển, của một thiên tài đi trước thời đại không cần những tuyên bố to tát và dự án hoành tráng. 
Trông kìa, không phải những cầu kỳ diêm dúa của vật dụng, hay chất liệu đắt tiền làm nên một di sản. La Roche là ngôi nhà nhỏ nhất về quy mô so với những chung cư, ký túc xá hay biệt thự khác mà Le Corbusier đã làm tại Paris và vùng phụ cận khoảng thời gian 1922-1950. Vấn đề không phải là những thủ pháp cụ thể mà Le Corbusier đưa ra, mà nằm ở quan niệm của một thế hệ chủ đầu tư có tư tưởng cấp tiến được cộng hưởng với ý tưởng của kiến trúc sư vào thời điểm đó. Quan niệm không mới, nhưng rõ ràng dứt khoát: chống lại chủ nghĩa hình thức đơn thuần, nói không với các motif trang trí cổ, nhưng hết sức tôn trọng di sản truyền thống, khí hậu và cảnh quan địa phương. Rõ ràng là, cái gì ở thời nào và ở đâu cũng luôn có giá trị đúng vị trí của nó, ngôi nhà dù to dù nhỏ, nếu mang được hơi thở của thời đại nó sống thì sẽ tồn tại lâu dài bất chấp mọi trào lưu. La Roche đã cùng với những ngôi nhà màu trắng khác của Le Corbusier làm được điều đó, mãi tinh khôi, sau gần 1 thế kỷ vẫn kể tiếp câu chuyện về sự biến đổi của kiến trúc đến cuộc sống như thế nào.
Trông kìa, dường như là vẫn thế… Dù đời người không đảo ngược thời gian để quay lại, vẫn có đủ những chứng nhân trong không gian để giúp ta thấy rằng đâu phải chỉ có nhờ màu trắng mới làm nên một tuyệt tác.
Dường như là vẫn thế, vẫn mới tinh khôi dẫu đã gần trăm năm.
 
 
 
 
Đường dốc cong nổi tiếng được sơn bằng màu nâu đầy mạnh mẽ dẫn lên thư viện từ khoảng gallery thông tầng
 
 
 
 
Các mặt bằng của nhà và tấm ảnh đen trắng về La Roche với chiếc ghế trứ danh mang tên “Le Corbusier” bên khung cửa.  Phòng ngủ trên lầu 2 kéo gần cảnh quan vào phòng từ những khung cửa sổ băng dài. Từ phòng ăn có thể bao quát toàn bộ khu vườn bên ngoài
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 154

Các tin khác