Cháy nhà ra… cái gì?

 

 

Báo chí coi vụ cháy ở chung cư Carina rạng sáng 23.3.2018 là nghiêm trọng trong 10 năm trở lại đây với 13 người chết và hơn 90 người bị thương. Báo chí cũng so sánh nó với vụ cháy Trung tâm thương mại Quốc tế - ITC năm 2002 khiến hơn 60 người thiệt mạng. Một sự khác biệt dễ thấy là thời đó chưa có mạng xã hội. Thông tin ít hơn hiện nay. 
Ngay trong ngày diễn ra vụ cháy Carina và những ngày sau, mạng xã hội cũng tràn ngập thông tin liên quan. 
Có những thông tin dẫn lại diễn biến, số liệu, nguyên nhân vụ cháy. Có những thông tin ca ngợi tinh thần dũng cảm của lực lượng PCCC. Cũng có những thông tin bày tỏ sự chán chường về quản lý yếu kém, dẫn tới phản ứng là “đừng mua chung cư nữa”. Và cũng có những thông tin chuyên môn có ích.
Tôi muốn nhắc tới video “Bạn có chọn chung cư để ở” của KTS Phạm Thanh Truyền, nguyên là giảng viên Đại học Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh hiện là Tổng giám đốc của Cát Mộc Group (CMG). Trong video của mình, KTS Phạm Thanh Truyền vẫn khẳng định chung cư là loại hình nhà ở có những ưu điểm mà chính anh cũng chọn lựa dù anh có đủ điều kiện mua nhà phố. Nhân trường hợp của Carina, kiến trúc sư phổ biến kiến thức về PCCC trong chung cư, hướng dẫn người tiêu dùng nên chọn chung cư ra sao, khuyên các gia đình nên giả định tập luyện PCCC như thế nào… Sau hơn 2 ngày kể từ đầu giờ chiều thứ sáu ngày 23.3 video “Bạn có chọn chung cư để ở” đã có hơn 22.500 lượt xem, hơn 1.100 lượt like, 330 lượt chia sẻ với 154 lượt bình luận.
Trở lại với vụ cháy chung cư Carina, giữa thông tin tràn ngập trên báo chí, mạng xã hội, có thể rút ra bài học gì? 
Đầu tiên là, với chính Carina, sai phạm đã rõ. Cả về vận hành, xử lý và quản lý công tác PCCC ở Carina. Một lá đơn kiến nghị với gần 500 chữ ký đã được gửi tới lãnh đạo và các cơ quan chức năng trong đó nêu rõ, “chúng tôi cho rằng những thiệt hại đã xảy ra ở trên là hoàn toàn do lỗi của chủ đầu tư dự án chung cư Carina, ban quản lý chung cư cũng như những cơ quan có liên quan đến việc nghiệm thu, thẩm tra chất lượng trang thiết bị, kiểm tra định kỳ hệ thống phòng cháy tại chung cư”. Thiệt hại cụ thể về vật chất là có thể hình dung nhưng vẫn chờ con số cụ thể. Sau khi có con số cụ thể thì sẽ có phán quyết ai sẽ chịu gì và như thế nào. 
Hệ lụy tiếp theo là tâm lý bất an đang lan truyền, “nhìn đâu cũng thấy tiêu cực”. Nhiều người bắt đầu sợ chung cư, nhiều người tỏ ý nghi ngờ tất cả các chủ đầu tư và thậm chí mọi cơ quan có trách nhiệm về việc nghiệm thu các thiết bị, kỹ thuật dành cho PCCC ở các chung cư. 
Nhiều người còn “ăn theo” tâm lý bất an này. Những người môi giới đất ở vùng ven đã đổi giọng chào hàng, nào là “chung cư hết thời rồi, ở chung cư nguy hiểm lắm mà lại không lên giá” còn “mua nhà đất thì vừa lên giá, vừa an tâm, mình lo PCCC cho chính mình chứ giao mạng mình cho mấy chủ đầu tư ham lợi, cắt bỏ chi phí PCCC thì có an tâm không?”. 
Về xu hướng như người môi giới trên nói thì có thể khẳng định ngay, mua nhà có đất cho tất cả mọi người ở đô thị là bất khả thi. Đất ở đâu đủ chỗ cho tất cả mọi người? Chiến lược phát triển nhà ở quốc gia đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 được duyệt từ năm 2011 đã nêu rõ: “Tỷ lệ nhà ở chung cư trong các dự án phát triển nhà ở tại các đô thị loại đặc biệt (Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh) đạt trên 90%, đô thị từ loại I đến loại II đạt trên 60%, đô thị loại III đạt trên 40% tổng số đơn vị nhà ở xây dựng mới; tỷ lệ nhà ở cho thuê đạt tối thiểu khoảng 30% tổng quỹ nhà ở tại các đô thị loại III trở lên”. 
Như vậy, chung cư - loại hình nhà ở chính là xu hướng tất yếu. 

 

 

Có 4 đối tượng tham gia vào việc thiết kế, xây dựng và vận hành một chung cư là nhà quản lý, nhà đầu tư, người vận hành và cư dân. Ai có nhiệm vụ gì, cần làm gì thì đã rõ. Tiêu chuẩn xây dựng, Luật PCCC và các nghị định hướng dẫn đã có, quy định tiền kiểm, hậu kiểm đều đã có. Vấn đề là có chịu làm và làm đúng hay không? 
Bài viết này xin nhấn mạnh một số bài học cụ thể để không xảy ra “vụ Carina” nào khác. 
Trước hết là làm sao để các nhà quản lý không tiêu cực và chủ đầu tư không thể “ăn gian” được như trường hợp Carina. Bài học Carina cho thấy giữa những rừng quy định và văn bản, giữa những thủ tục có vẻ “đúng và đủ quy trình” vẫn có những kẽ hở. Việc xử lý những sai phạm không phải chỉ để xoa dịu dư luận mà phải coi là sự công bằng. Đó là sự răn đe tốt nhất cho những yếu kém có thể có trong tương lai. 
Bài học tiếp theo là ý thức tự nâng cao khả năng giám sát của cư dân. Không ai có thể tự cứu cư dân bằng chính cư dân. Hãy phát huy hết quyền được biết thông tin, quyền giám sát của mình. Không nên xuống tiền mua chung cư khi chưa biết rõ. Trăm người  bán, vạn người mua, quyền lực của người tiêu dùng là sự chọn lựa của mình. Nếu cư dân nào cũng quyết làm được như vậy thì thông tin sẽ minh bạch và nhà quản lý sẽ không còn chỗ để tiêu cực, chủ đầu tư muốn bán được hàng chỉ có cách duy nhất là làm tốt và minh bạch thông tin với người tiêu dùng.
Bài học nữa cần nhấn mạnh là vận hành hệ thống PCCC ở chung cư. Đồng tiền bỏ ra mua sự an toàn là chi phí cần thiết và ở mức ưu tiên cao. Để có thể vận hành tốt hệ thống PCCC, cần có chi phí đủ và sự giám sát chặt chẽ. Hạn định thời gian bắt buộc mua bảo hiểm cháy nổ từ 15.4.2018 là một tin vui cho cư dân sống ở chung cư. Bảo hiểm bắt buộc sẽ khiến các công ty bảo hiểm phải giám sát việc trang bị và vận hành hệ thống PCCC.
Cuối cùng là ý thức hành xử đáp ứng quy chuẩn an toàn PCCC của cư dân cần phải luôn được nâng cao và hoàn thiện. Nếu cư dân nào cũng có ý thức thì những sai sót nếu có về an toàn PCCC trong chung cư sẽ nhanh chóng bị phát hiện và loại bỏ, không để đến lúc quá muộn như bài học Carina.

 

 

 

 

“Ông Võ Tấn Long (67 tuổi), có 7 năm sống ở CC, khẳng định hệ thống báo cháy chung cư đã hư cách đây nhiều năm. Năm 2016, ông Long báo sự việc này cho UBND phường, Cảnh sát PCCC Q.8 và báo cho đường dây nóng của Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh. Sau đó Cảnh sát PCCC Q.8 làm việc với chủ đầu tư về vấn đề này, nhưng mọi việc vẫn không được khắc phục”. (Thanh Niên ngày 24/3/2018) “Chung cư Carina Plaza được kiểm tra và kết luận tình trạng hoạt động của hệ thống báo cháy, chữa cháy bảo đảm vào tháng 1/2018, theo Phòng quản lý đô thị và Phòng cảnh sát PCCC quận 8”. (Tuổi Trẻ ngày 24/3/2018) “Hàng ngàn tòa nhà chung cư đã mọc lên khắp nơi trong các đô thị, số cư dân sống trong chung cư lên đến hàng triệu và tiếp tục tăng lên, thế nhưng các sai phạm ở chung cư vẫn tồn tại và những chuẩn mực, nguyên tắc an toàn cho các chung cư vẫn chưa đi vào nề nếp… Chuông cảnh báo đã gióng lên vì quyền được sống an toàn của cư dân sống ở chung cư”. (Tuổi Trẻ ngày 24/3/2018) “Thống kê của Cảnh sát PCCC, TP. Hồ Chí Minh hiện có khoảng 1.000 nhà cao từ 5 tầng trở lên, trong đó có 605 nhà cao trên 10 tầng. Mới đây, qua kiểm tra 645 chung cư, cơ quan chức năng phát hiện có 7 công trình chung cư chưa được nghiệm thu về PCCC đã cho phép người dân vào ở”. (Tiền Phong ngày 24/3/2018)

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 143