Cuốn sách “Câu chuyện nghệ thuật đương đại” (The Story of Contemporary Art) của tác giả Tony Godfrey
Nghệ thuật đương đại thường đặt người xem trước những câu hỏi không dễ trả lời: Một vật thể đời thường có thể trở thành tác phẩm nghệ thuật không? Một ý tưởng có thể thay thế cho kỹ thuật và hình thức đến đâu? Và khi đứng trước một tác phẩm mà mình không hiểu, người xem nên bắt đầu từ đâu?
Trong khoảng sáu thập niên qua, nghệ thuật đương đại liên tục mở rộng giới hạn của nghệ thuật thông qua hội họa, điêu khắc, sắp đặt, trình diễn, nghệ thuật ý niệm và nhiều hình thức mới. Cùng với những thay đổi về cách sáng tạo và trưng bày, nghệ thuật cũng kéo theo nhiều cuộc tranh luận về cái đẹp, giá trị tác phẩm, vai trò của nghệ sĩ và vị trí của người xem.
Cuốn sách “Câu chuyện nghệ thuật đương đại” (The Story of Contemporary Art) của tác giả - nhà sử học nghệ thuật và giám tuyển Tony Godfrey – được Nhã Nam thực hiện biên dịch và phát hành tháng 9/2026. Cuốn sách lần đầu phát hành ở Anh năm 2020 và nhanh chóng trở thành best art book trên toàn thế giới. Nội dung cuốn sách đi qua khoảng sáu thập niên nghệ thuật đương đại, từ những biến chuyển của nghệ thuật phương Tây đến sự mở rộng của nghệ thuật ra phạm vi toàn cầu. Andy Warhol, Marina Abramović, các biennale quốc tế, nghệ thuật trình diễn, nghệ thuật ý niệm và thị trường đấu giá lần lượt xuất hiện trong một câu chuyện rộng hơn về sự thay đổi của nghệ thuật và xã hội. Với văn phong quyến rũ, tác giả đã kể lại từng giai đoạn của nghệ thuật đương đại qua những xung đột kịch tính: Hội họa và nghệ thuật ý niệm, địa phương và toàn cầu, phòng trưng bày và thế giới rộng bên ngoài… Trên nền 60 năm biến động dữ dội của đời sống xã hội - chính trị, ông vẽ nên một bức tranh nghệ thuật sống động, đa chiều; ở đó những ranh giới cũ liên tục bị phá vỡ và những cách nhìn mới không ngừng xuất hiện.
.JPG)
Các diễn giả của tọa đàm (từ trái sang): TS. Phạm Minh Quân, Nghệ sĩ, giám tuyển Nguyễn Thế Sơn, nhà văn Hiền Trang
Buổi tọa đàm diễn ra với sự tham gia của các diễn giả: Nghệ sĩ, giám tuyển Nguyễn Thế Sơn - Giảng viên trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội; TS. Phạm Minh Quân - Nhà nghiên cứu, dịch giả nghệ thuật, Giảng viên trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội; với sự điều phối của nhà văn Hiền Trang. Nội dung buổi tọa đàm không chỉ xoay quanh cuốn sách mà có biên độ mở về nghệ thuật đương đại.
Tại tọa đàm, nghệ sĩ, giám tuyển Nguyễn Thế Sơn và TS. Phạm Minh Quân đã cùng trao đổi về lịch sử, đặc điểm, xu hướng, những thay đổi của nghệ thuật đương đại; cách nghệ sĩ xây dựng tác phẩm và những yếu tố tạo nên ý nghĩa của một tác phẩm trong bối cảnh hiện nay. Từ góc nhìn của người sáng tác, giám tuyển và nghiên cứu nghệ thuật, các diễn giả cùng bàn về khoảng cách giữa tác phẩm và công chúng, những khó khăn khi tiếp cận nghệ thuật đương đại, cũng như vai trò của kiến thức, trải nghiệm và cảm nhận cá nhân trong quá trình thưởng thức.
“Thưởng thức nghệ thuật đương đại: Có cần phải hiểu?” là cuộc trò chuyện xoay quanh một câu hỏi tưởng như đơn giản nhưng mở ra nhiều cách trả lời. Từ cuốn sách Câu chuyện nghệ thuật đương đại, tọa đàm hướng tới một cách tiếp cận gần gũi hơn với nghệ thuật đương đại: Không bắt đầu bằng việc phải có sẵn câu trả lời, mà bắt đầu bằng việc biết cách đặt câu hỏi. Và thực tế, tại buổi tọa đàm, các diễn giả đã nhận được rất nhiều câu hỏi của độc giả về các vấn đề của nghệ thuật đương đại.
Quang cảnh buổi tọa đàm
Dù có lịch sử chưa phải là dài so với nhiều môn nghệ thuật khác, song nghệ thuật đương đại lại là một phạm vi rất rộng trong cả lý thuyết lẫn thực hành, trong cả nội dung và hình thức. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và công nghệ phát triển, đặc biệt là sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI), nghệ thuật đương đại không ngừng phát triển và thay đổi. Điều đó đã đặt ra hàng loạt những câu hỏi như: Điều gì khiến một vật thể trở thành tác phẩm? Ý tưởng hay kỹ thuật quan trọng hơn? Nghệ sĩ giữ vai trò gì trong việc tạo ra ý nghĩa cho tác phẩm?... Và người xem có cần được trang bị kiến thức chuyên môn để thưởng thức nghệ thuật?
Đây cũng chính là những vấn đề mà tọa đàm “Thưởng thức nghệ thuật đương đại: Có cần phải hiểu?” hướng tới. Thay vì xem việc “hiểu” tác phẩm như một điều kiện bắt buộc, chương trình đặt trọng tâm vào quá trình người xem tiếp xúc, đặt câu hỏi và hình thành cách nhìn của riêng mình trước nghệ thuật. Tọa đàm không chốt lại vấn đề mà mang tính gợi mở cho một loại hình nghệ thuật được dự báo là sẽ rất phát triển trong tương lai và có phạm vi ảnh hưởng, che phủ rộng lớn.