Trưng bày nhiều vật dụng, phù điêu, tranh ảnh... làm sai lệch và gia tăng áp lực lên không gian nội thất
Thiết kế -thi công nội thất là phần làm sau cùng cho một công trình được hoàn thiện. Thực tế nhiều nhà ngay cả đến khi dọn về ở rồi vẫn còn phải tiếp tục làm nội thất, hoặc hàng năm vào mùa lễ tết lại phải sửa chữa nâng cấp. Làm sau, kết thúc muộn, nhưng ý tưởng cho nội thất lại phải được nghĩ đến và chuẩn bị khá sớm ngay từ đầu. Thế cho nên phải đi sớm, luôn về trễ, và gặp không ít chuyện.
Chuyện thứ nhất: sự thật nhập nhằng!
Thị trường dịch vụ trang trí nội thất ở nước ta hiện nay tồn tại dai dẳng sự thiếu rõ ràng về phân biệt vai trò giữa người thiết kế nội thất với những nhà cung ứng vật dụng đồ đạc thuần túy và những thầu phụ trong công đoạn hoàn thiện như sơn nước, đóng trần, dán giấy tường, trải thảm sàn... Một phần bởi chính gia chủ vô tình hay cố ý đã chưa phân biệt và phát huy đúng mức vai trò của nhà thiết kế nội thất chuyên nghiệp, khiến nhiều ngôi nhà thiếu hẳn phần thiết kế nội thất (và sau này còn có thiết kế cảnh quan nữa mà thiên hạ hay quen gọi là nghề trồng cây !). Phần khác chính sự “mông lung như một trò đùa” của thị trường vật liệu hoàn thiện khiến hầu như... ai cũng có thể làm phần nội thất! Thực hư ra sao, chỉ cần rảo một vòng qua các khu phố bán bàn ghế hay vật liệu ốp lát, tấm trần hoặc thậm chí bán tranh ảnh, làm hồ cá thì sẽ thấy ngay cụm từ “thiết kế - thi công nội thất” đi kèm theo những cụm từ quảng cáo sản phẩm thông thường. Khá nhiều chủ nhà khi có việc mua bàn ghế hay làm rèm cửa thường tắc lưỡi cộng thêm các công việc liên quan đến nội thất, và những nhà cung cấp, đội thợ lắp ráp chỉ có chuyên môn một vài ngành hẹp cũng sẵn sàng “kiêm nhiệm” luôn công đoạn tư vấn - thiết kế cả phần nội thất cho gia chủ hết sức vô tư.
Sự thật nhập nhằng này không chỉ tạo nên những không gian được “trang trí nội thất” một cách thiếu chuyên nghiệp, sai nguyên tắc cơ bản và thiếu thẩm mỹ, mà còn tạo ra các tiền lệ khó sửa chữa về mặt ý thức trong cộng đồng. Không ít phụ huynh có con em muốn thi vào học các ngành liên quan đến thiết kế nội thất thường khá mơ hồ khi hỏi rằng “sau này ra trường sẽ làm gì?”. Và trong mắt mọi người, nghề “thiết kế nội thất” có vẻ không khác mấy so với các dòng chữ đính kèm “trang trí nội thất” kể trên. Thực tế tràn lan về danh xưng và khả năng “lấn sân” của các công việc phụ trợ trong cung ứng sản phẩm khiến tính chuyên nghiệp và giá trị lao động - sáng tạo - dịch vụ của người làm nội thất chuyên nghiệp bị sút giảm, hay nói đúng hơn là chưa khi nào được xã hội đánh giá đúng mức. Ngay cả các quy định mang tính khung pháp lý về chức năng hành nghề, thiết kế phí... của người làm nội thất là bao nhiêu, như thế nào cũng không hề rõ ràng. Nhiều nhà thiết kế nội thất phải gầy dựng cho mình showroom sản phẩm - cửa hàng bán đồ nội thất và đội thợ thi công chuyên nghiệp để bao trọn gói công việc này, phải đưa giá thiết kế (nội thất) tính vào giá thi công luôn, bởi đơn giản là hiếm ai chịu... trả tiền cho phần thiết kế nội thất thuần túy.
Khi KTS quan tâm đến nội thất từ đầu, mọi giải pháp kiến trúc - kết cấu - nội thất đều phải nên song hành cùng nhau, và có nhà chuyên môn hẹp quán xuyến
Chuyện thứ hai: tìm ai thực tài?
Dù đã có rất nhiều trường đại học, cao đẳng, dạy nghề ... hiện nay mở ngành thiết kế nội thất, có vẻ như ngay trong giới chuyên môn cũng đang có sự phân vân về danh xưng, chức phận và khả năng thực hành nghề nghiệp này. Với nhóm hay xem mình ở “tầm cao”, cụ thể là dân KTS có kinh nghiệm thì thường cho rằng KTS thiết kế xây dựng nhà cửa chắc chắn phải là người có tiếng nói quyết định về không gian nội thất, từ màu sắc đến vật dụng, cứ theo đúng thiết kế kiến trúc là ắt có được nội thất! Quan niệm này cần trao đổi thêm, nhưng rõ ràng thực tế có bao nhiêu KTS chịu tìm tòi khai triển và chăm chút cho phần nội thất đâu, chưa kể đến nhóm KTS chuyên làm công trình lớn, công trình vốn ngân sách hoặc đi quản lý công trình thì luôn luôn... bỏ hẳn phần nội thất. Với nhóm KTS ở “tầm trung”, những người vừa thiết kế vừa kiêm luôn phần thi công có đầu tư cho nội thất, thì tùy theo mức độ hợp đồng mà sự tư vấn, chăm chút nội thất đi được đến đâu, hay chỉ dừng lại ở vài góc phối cảnh 3D. Gặp trường hợp gia chủ không xây nhà mới mà chỉ trang trí lại, sửa chữa đôi chút, thì các gia chủ sẽ…tìm ai có thực tài về nội thất đây, nếu chung quanh toàn những người theo kiểu “việc lớn không làm nổi, việc nhỏ không thèm làm”. Còn nhóm ở “tầm thấp”, những người dễ dàng chấp nhận được gia chủ giao phần nào xào phần đó, dĩ nhiên lại càng không thắc mắc có được chính danh hay không, đơn thuần là họ... làm tuốt từ đào móng đến trang hoàng nhà cửa. Và thực tế có khá nhiều công ty thiết kế nội thất hiện nay được thành lập và hành nghề do các bạn trẻ ở trong những ngành “bà con” của kiến trúc như quy hoạch, cảnh quan, thiết kế đồ họa... với lý do đơn giản: làm nội thất không bị buộc có chứng chỉ hành nghề như kiến trúc - xây dựng, và không... sợ sập, vì toàn làm trong phần hoàn thiện.
Thế cho nên mới hay xảy ra tình trạng “tự biên - tự diễn - tự xử” của chủ nhà và các nguời cung cấp dịch vụ đơn lẻ. Ít thì lăn lại sơn, thay gạch nền, đổi rèm cửa. Nhiều thì thanh lý toàn bộ đồ cũ, mua sắm đồ mới, biến đổi không gian theo các phong cách phong phú có thể tham khảo dễ dàng trên mạng. Kiểu làm “nhờ anh Gúc Gồ” này chủ yếu sẽ chắp vá nếu kinh phí thiếu thốn, hoặc chất đầy vật dụng trang trí nếu tiền bạc dư dả, thiên về lắp ghép tùy tiện, trưng bày kín hết các khoảng trống. Và đa số sau khi sửa xong thì thấy ngôi nhà “có mới nhưng không có tới”. Lý do thì rất nhiều, từ kinh phí eo hẹp đến thời gian gấp rút, từ tạm chấp nhận đến nghiến răng chịu trận, nhưng điểm giống nhau cơ bản của dạng làm nội thất không có chuyên môn này là mỗi “nhà chuyên nghiệp” kể trên (lát gạch, sơn nước, đóng trần, làm mộc...) đều làm xong phần của mình rồi rút đi, chỉ còn… nhà của gia chủ là trông vẫn nghiệp dư mà thôi! Dư mà vẫn thiếu, thiếu người thực tài và người được sử dụng đúng khả năng, đúng chức nghiệp được đào tạo bài bản.
Cái thiếu thứ nhất là thiếu lý do để kiểu hoàn thiện nội thất nào đó tồn tại, mà trong chuyên môn gọi là cơ sở hình thành ý tưởng nội thất. Anh muốn “đưa biển vào phòng” vì lý do gì? Chị định theo phong cách cổ điển châu Âu liệu có phù hợp không? Khảo sát thực trạng và trả lời được những câu hỏi ấy thì nhà thiết kế nội thất mới bước đầu tiếp cận với công việc mang tính chuyên môn vừa rộng vừa sâu. Nếu thiếu kiến thức về văn hóa, nghệ thuật, công năng... thì thiết kế nội thất rất dễ sa vào các kiểu trang trí thuần túy, đẹp như tổ chức sự kiện, tô son trát phấn mà không ít gia chủ hay ngán ngại, hay nói rằng nhà mình không cần bày vẽ như vậy.
Cái thiếu tiếp theo là thiếu sự gắn bó, kết hợp không gian nội thất với cấu trúc kỹ thuật của ngôi nhà, nói nôm na là mức độ thật - giả của giải pháp nội thất và sự ảnh hưởng của chúng đến không gian sống. Ví dụ như, không cần đóng trần mà cứ đóng, nhà ở nơi nhiều bụi mà lại trải thảm, có trẻ em và người cao tuổi mà sàn và tường láng xi măng để trần... là những chuyện nhỏ mà không nhỏ, liên quan chặt chẽ đến khả năng đánh giá, tính toán và chọn lựa giải pháp nào cho phù hợp người sử dụng, thuận tiện quá trình bảo dưỡng cũng như các quy chuẩn về an toàn... chứ không thuần túy chỉ là làm đẹp, cho dù có thể gia chủ rất thích giải pháp đó.
Một ngôi nhà muốn hoàn thành “phần mềm” nội thất có khi phải mất đến… vài năm sau khi xây dựng, bởi những thực tế diễn ra khá phong phú và phức tạp ngoài ý muốn về chi phí, về quan niệm của gia chủ và cả về mục đích sử dụng của ngôi nhà bị thay đổi, khiến nó bị ngăn chia và bố trí lại khác hẳn (ví dụ: nhà đang ở lại đổi chức năng cho thuê). Và chỉ cần mỗi lần gia chủ muốn thay rèm, gắn thêm tủ kệ, đặt một chậu hoa là ngôi nhà đã tiếp tục xáo trộn và bị biến đổi không gian nội thất rồi, chưa cần phải đụng vào “phần cứng”. Thế nhưng nếu ai cũng làm được, ai cũng có thể làm, thì chắc chắn nhà tư vấn - thiết kế nội thất chuyên nghiệp thành ra bơ vơ vô định, khó phát huy hết khả năng của mình là vậy.
Kỳ sau: Thiết kế nội thất - bao nhiêu cho vừa?
Cần phân biệt nội thất quán xá với nhà ở, công trình công cộng với công nghiệp... để đảm bảo các yêu cầu cơ bản về công năng, kỹ thuật, tránh áp đặt “chủ đề” sai lạc
Một không gian nội thất pha trộn thiếu kiểm soát các phong cách Đông - Tây, với kệ tủ dùng ván MDF hiện đại lại đi cùng gờ chỉ cổ điển
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống, số 137