Chuyện thời sự làng xe thời gian qua là sự xuất hiện của Beckham bên với chiếc xe Vinfast tại triển lãm ôtô ở Paris, Pháp.
Thực ra thì không phải bây giờ doanh nghiệp Việt Nam mới dùng các siêu sao để thu hút sự chú ý của công chúng trong tiếp thị. Đầu năm 2010, đơn vị kinh doanh dự án nhà ở tại đảo Kim Cương, quận 2, TP.Hồ Chí Minh cho biết ngôi sao điện ảnh Brad Pitt đã đến thăm dự án và có ý định đặt mua căn hộ. Nhiều người bán tin bán nghi trước thông tin này. Tờ Tiền Phong ở thời điểm đầu 2010 viết, “theo Phòng Quản lý Xuất nhập cảnh (PA 18- CA TP.Hồ Chí Minh), ông William Bradley Pitt (tên đầy đủ của Brad Pitt- PV) sinh 18.12.1963 tại Shawnee, Oklahoma, Mỹ không nhập cảnh vào Việt Nam từ sau tháng 1.2007 đến nay. Trong khi đó, dự án này mới chỉ được giới thiệu rộng rãi cho khách hàng vào năm 2009 và mở bán từ 10.2009. Như vậy, nhiều khả năng thông tin Brad Pitt đã đến đảo Kim Cương chỉ là chiêu PR của chủ dự án”.
Tháng 4.2017, thông tin siêu sao Ronaldo đặt mua căn hộ tại Đà Nẵng cũng xuất hiện trên truyền thông. Đại khái là Ronaldo cũng “đánh giá cao” chủ đầu tư cũng như các căn hộ trong dự án và vì vậy anh mới quyết định đặt mua. Tuy nhiên, sau đó, trang http://cafef.vn có bài mà tựa cũng chính là câu hỏi, “dùng hình ảnh Ronaldo để quảng cáo, phải chi tới vài triệu đôla”? Bài báo viết, “không khó để một người ngoài cuộc nhận ra thông tin về việc đặt mua nhà của một danh thủ bóng đá thế giới tại một đất nước như Việt Nam có lẽ chỉ là một hình thức truyền thông thông thường cho một dự án bất động sản, cũng tương tự như việc sử dụng các ngôi sao trong nước làm gương mặt đại diện”.
Nhưng chuyện Beckham thì khác. Beckham có vẻ như rất tích cực làm tiếp thị ở Việt Nam. Beckham đã từng đến Việt Nam quảng bá cho một số thương hiệu vào các năm 2003, 2005 và 2014. Còn ở tháng 10.2018, Beckham không đến Việt Nam, Beckham bằng xương bằng thịt đến Paris để xuất hiện trong buổi giới thiệu một nhãn hiệu xe hơi của Việt Nam. Trang https://vn.sputniknews.com dẫn lời Beckham: “Bạn thấy một chiếc xe của Việt Nam, thương hiệu của Việt Nam trên một sân chơi toàn cầu”.
Sự kiện này ngay lập tức gây chú ý. Trên mạng xã hội có thể chia thành ba nhóm có những chính kiến khác nhau về sự kiện này. Có nhóm người vui mừng, thậm chí tự hào với chiếc xe hơi Việt Nam lần đầu xuất hiện ở một sân chơi tầm thế giới và người giới thiệu cho chiếc xe Việt Nam là Beckham, người chơi xe nổi tiếng. Có nhóm người thì đơn thuần coi đó là sự kiện tiếp thị và Beckham đang làm công việc được thuê mướn một cách chuyên nghiệp. Có nhóm người thì hoài nghi, họ “soi” chiếc xe đến từng chi tiết và không công nhận đó là sản phẩm Việt Nam, xe Việt Nam. Họ đưa ra các chi tiết thực tế và coi nhà sản xuất là người nhiều tiền lắm của nên tổ chức lấy ý kiến của người tiêu dùng Việt Nam, tổng hợp lại và mang đi đặt hàng… mua về từng phẩn và lắp ráp và gắn cái tên Việt Nam theo kiểu “không có việc gì khó/…/ không làm được thì thuê”. Cả ba nhóm người như trên đều có những người chơi facebook làm “hạt nhân” dẫn dắt luồng dư luận ủng hộ mình.
Cũng không khó để tìm ra các bài báo được dẫn link để dẫn chứng cho những nhận định của từng nhóm người như kể trên. Nghĩa là trên báo chí cũng có thể chia ra thành ba dạng thông tin về sự kiện Beckham tiếp thị cho xe Việt Nam: ủng hộ, dửng dưng và nghi ngờ.
Trong khi báo chí và mạng xã hội sôi động như vậy thì thị trường xe vẫn bình lặng như thường lệ kể từ sau khi có Nghị định 116 hồi tháng 10.2017. Cần nhắc lại, 17.10.2017, Chính phủ ban hành Nghị định 116, quy định điều kiện sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu và kinh doanh dịch vụ bảo hành, bảo dưỡng ôtô. Yếu tố then chốt của Nghị định là doanh nghiệp muốn nhập khẩu xe cần có “Giấy chứng nhận chất lượng kiểu loại” (VTA - Vehicle Type Aprroval) do cơ quan nước ngoài cấp, cùng một loạt các yêu cầu khác. Các yêu cầu này được cho là “lạ lẫm” với các đơn vị kinh doanh xe hơi nước ngoài.
Kết quả là sau 1 năm có 116, trên thị trường Việt Nam, thuế giảm nhưng giá xe không giảm. Thị trường gọi là “mở cửa” nhưng xe nhập về không được. Các hãng chuyên kinh doanh xe nhập khẩu như Lexus, Porsche, Volkswagen, Volvo… gặp khó, các hãng vừa kinh doanh xe lắp ráp và xe nhập khẩu có đỡ hơn. Nghị định 116 thực tế đã dựng lên một hàng rào kỹ thuật để “bảo vệ người tiêu dùng”. Các đơn vị sản xuất ra những loại xe sang kiểu như Lexus, Infinity… không chịu đáp ứng thủ tục hành chính theo 116 nên những chiếc xe Lexus, Infinity… trở thành xe “không đáp ứng đủ yêu cầu chất lượng kỹ thuật để nhập khẩu vào Việt Nam” trong khi những chiếc xe 400- 500 triệu đồng từ Indonesia, Thái Lan lại có đủ điều kiện kỹ thuật để “phục vụ thượng đế Việt Nam”. Thông tin thị trường xe trên trang vnexpress là những thông báo hiện trạng, “Xe Thái Lan lấn át ôtô nhập khẩu tuần qua”, “Xe nhập Thái Lan và Indonesia đều đặn về Việt Nam”…
Tóm lại là sau một năm có Nghị định 116 xe nhập khẩu gặp khó mà xe lắp ráp trong nước cũng chẳng khởi sắc, dễ dàng hơn chút nào. Bài báo có tính tổng kết, “Ôtô nhập khẩu vào Việt Nam - một năm lách qua khe cửa hẹp” trên trang vnexpress cho biết chính người tiêu dùng là đối tượng chính chịu thiệt thòi.
Bài báo phân tích, trong guồng quay của chính sách, các hãng xe đều điều tiết để đảm bảo lợi ích cuối cùng trong kinh doanh là thị phần và lợi nhuận. Mọi tác động từ nhỏ đến lớn, đều làm thay đổi giá xe. Người mua rơi vào hai thái cực, chấp nhật mất thêm tiền có xe sớm hoặc phải chờ đợi. Thời cơ cho xe lắp ráp không đồng nghĩa với việc khách hàng sẽ dễ mua hơn.
Đáng nói hơn, các nhà chuyên môn phân tích thị trường cho rằng, với sự xuất hiện của VinFast tại khu công nghiệp Đình Vũ, với những khoản đầu tư cho nhà máy, dây chuyền của Hyundai Thành Công và Trường Hải, ngành ôtô Việt Nam trong tương lai sẽ là lắp ráp. Điều đó đồng nghĩa, xe nhập khẩu còn nhiều khó khăn.
Với Nghị định 116, thị trường mở cửa mà còn chặt chẽ hơn đóng cửa, người tiêu dùng tiếp tục có rất ít xe để chọn lựa. Ngày qua ngày, chẳng mấy chốc sẽ đến năm 2019, nếu Nghị định 116 vẫn không được sửa, người tiêu dùng Việt Nam vẫn thoải mái có cơ hội chọn lựa xe Vinfast, Hyundai Thành Công và Trường Hải! Thị trường cung vượt cầu, nền kinh tế khởi sắc, GDP tăng, xe ít chọn lựa, chỉ e rằng nhà sản xuất làm không kịp bán nên có lẽ cũng không cần mướn Beckham nữa thì mạng xã hội sẽ buồn lắm!
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 150