Salon Natasha

15/10/2020 - Nhà ở
Tác giả: Bài Lê Thiết Cương ảnh Trần Quốc Khanh, Đinh Hùng Sơn

Chủ nhân gallery là hoạ sĩ Vũ Dân Tân, còn vợ của anh chị Natalia Kraevskaia, gọi thân mật là Natasha. Chị người Nga, gặp anh, lấy anh rồi xuất giá tòng phu... đến ở Việt Nam để được thoả ba trong một: yêu anh Tân, yêu Việt Nam và yêu mỹ thuật Việt Nam. Chị đã viết cuốn sách “Từ hoài cổ hướng sang miền đất mới” về mỹ thuật Việt Nam được mọi người trong giới đánh giá cao.

 
 
Tôi biết, hiện không quá năm đầu ngón tay số gallery ở Việt Nam có định hướng nghệ thuật rõ ràng, trong đó có Salon Natasha.
Đó là gallery chỉ tập trung vào nghệ thuật mới, khuynh hướng mới, những tác giả trẻ và tác phẩm mới. Phòng tranh hoạt động gần như không có lợi nhuận. Có lần một người nhờ tôi nói với chị, anh ta muốn thuê cửa hàng đó để bán tơ lụa. Nghe tôi dịch xong, chị nói một thôi một hồi bằng tiếng Anh,  vốn tiếng Anh tôi kém, nghe không thông hết nhưng tôi đoán được ý chị. Tôi quay sang anh chàng kia, mặt tỉnh bơ, dịch lại làu làu, tất nhiên tôi tranh thủ nêm thêm một số ý kiến cá nhân của tôi vào. Đại ý: nhà đẹp, trung tâm phố cổ, ngang từng này, dọc từng này, mỗi tháng từng này triệu nhưng thế chắc gì đã là sống. Sống là được làm điều mình thích. Bạn tôi cần sống. Nếu không biết cân bằng thì tiền nhiều chỉ là người giàu có chứ chưa phải là được sống.
Diện tích của Salon Natasha chừng năm chục thước vuông, nó cũng là phòng khách của gia đình. Anh chị ở gian phía sau. Giữa nhà là bộ bàn ghế tiếp khách. Vũ Dân Tân bảo: Khách tới chơi, xem tranh, đàm đạo nghệ thuật, để hiểu rồi mới yêu thích, còn mua hay không là chuyện hạ hồi phân giải. Tôi gật đầu lia lịa (mắt liếc thấy chị Natasha đang mở tủ lạnh tìm bia đãi khách) rồi nói: cái không khí này rất thú vị không dễ gì có được ở các gallery thuần thương mại đâu, anh chị cố mà giữ lấy, tôi hoàn toàn ủng hộ. Ngay cả trước khi là phòng tranh, anh Tân đã tạo ra cho ngôi nhà của mình một không khí như thế.
Tôi còn nhớ năm 1984, tới đây lần đầu tiên, hôm đó anh cho tôi xem cuốn sách Các tác phẩm chọn lọc của Tapie (danh hoạ Tây Ban Nha). Người bà con mới gửi ở Pháp về. Thời tiết những ngày áp tết, mưa lê thê, chúng tôi rúc đầu vào nhau xem ngấu nghiến, thỉnh thoảng lại “bơm” một vê thuốc lào, hãm một ngụm trà nóng để chống rét, chống đói và lơ mơ thả khói lên trần nhà tưởng tượng về thiên đường của hội hoạ trừu tượng. Đó là một trong vài ba ngày bình thường hiếm hoi trong đời mà tôi đặc biệt nhớ. Ngoài cái đặc điểm gallery gia đình thì Salon Natasha còn có một đặc điểm nữa, đó cũng chính là nơi làm việc của Vũ Dân Tân. Anh tâm sự với tôi: nhà ở, phòng tranh hay xưởng hoạ đều được, ba chức năng hoà làm một cũng được, càng độc đáo, càng hiện đại phải không cậu?
 
 
 
Có lần tôi xui anh: bây giờ nhôm kính không còn xa xỉ như xưa, anh nên lắp một cái cửa bằng cả một tấm kính to, dày, vừa sáng sủa, sạch sẽ lại ngăn được tiếng ồn. Anh ậm ừ một lát rồi mới nói: cảm ơn sáng kiến của cậu, chả phải vì tiền đâu. Mình muốn vừa ngồi vẽ vừa nghe âm thanh ở bên ngoài, chỉ ngăn bằng cái lưới mắt cáo này là đủ. Mình kê bàn vẽ ở ngay sát cửa là thế. Tiếng xích lô, xe máy, xe đạp, tiếng rao của người bán hàng rong v.v..., đều cần thiết và quan trọng cho nghệ thuật của mình. Lúc đó tôi không hiểu nhưng vì giữ phép lịch sự tôi cứ cười cười, xoa hai tay vào nhau cho qua chuyện. Sau này khi đã xem kỹ các tác phẩm của anh tôi mới biết. Hoá ra ngoài vẽ tranh, anh Tân còn làm nghệ thuật sắp đặt. Là người thể nghiệm nghệ thuật mới rất sớm ở HàNội. Anh đã từng có triển lãm ở Mỹ, ở Đức, Hồng Kông, Singapore v.v... Từ những bức tranh vẽ trên nong nia, đồng hồ, vỏ chai hay vẽ trên chiếc xe Cadillac cũ nhập ở Mỹ về đến những cái “váy” khâu bằng vỏ lon Cocacola v.v... Chẳng có cách biệt giữa nghệ thuật và đời sống (điều mà hội hoạ giá vẽ thường mắc phải), giữa tác phẩm của Tân và thế giới xung quanh. Cũng như chẳng có ranh giới kín cổng cao tường ngăn giữa bên ngoài và bên trong Salon Natasha. Bây giờ thì tôi đã ngấm: Nghệ thuật và đời sống chỉ là hai phía của sợi tóc.
Hôm nọ đi chợ ngang qua, không thấy anh ngồi lúi húi cắt cắt dán dán, tô tô, vẽ vẽ ở cửa như mọi khi. Tôi dừng lại, dắt xe đạp lên hè, gỡ kính râm ngó hẳn vào trong. Hoạ sĩ Vũ Dân Tân đang gục đầu trên những phím đàn. Dưới nền nhà, bảng pha màu, mấy tuýp sơn mở nắp, vài cái bút dính màu lăn lóc. Đã đôi ba lần cũng thế này, tôi vào, ngồi ngắm tranh một mình chừng tiếng đồng hồ, chán lại ra vì chủ nhân còn đang bận... nghe nhạc.
Đến giờ này anh vẫn còn yêu đĩa than (Long Play) và rất dị ứng với các loại máy CD tân kỳ. Chiếc piano cổ, hiệu Ferd Thurmer kê ở góc phòng. Anh ngồi quay lưng ra ngoài, chẳng cần để ý khách khứa ra sao. Nhẩn nha, thong thả nhưng có vẻ anh rất say sưa. Nhà không có ai, tự đàn tự nghe, một bản, lại một bản nữa... Nhạc tôi không thạo lắm chẳng biết là Chopin hay Beethoven, hay dở ra sao. Đợi mãi, đứng mãi, rón rén mãi cũng mỏi. Tôi quyết định chuồn êm, giật lùi trở ra. Tôi không muốn làm phiền anh, muốn để anh được một mình, được tự do, được phiêu du.
Tôi không về nhà ngay mà sau đó còn đạp xe loanh quanh một lúc. Vừa đi vừa nghĩ: tay này thế mà sướng, mình chả dám bì. Vũ Dân Tân được sống, được vẽ kiểu gì mình thích, vẽ những gì mình thích, được giới thiệu và phát hiện những hoạ sĩ mình thích. Được chơi đàn, được đọc sách. Thỉnh thoảng lại được đứng tựa cửa nghe và ngắm phố phường.
 

 

 

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 9

Các tin khác