Phố hóa “nhà quê”?

6/5/2019 - Tư vấn phong thủy
Tác giả: Bài KTS Hà Anh Tuấn ảnh Khánh Phương

Nhà tôi chuẩn bị xây dựng mới lại trên nền đất hương hỏa của ông bà. Tuy nhiên hiện giờ gia đình đang có 2 luồng ý kiến trái chiều: nhóm trẻ tuổi muốn cất nhà như trên thành phố, nhiều lầu, kiểu hiện đại; còn nhóm cao niên thì chỉ thích nhà thấp tầng, có vườn tược và kiểu cách nông thôn. Nhiều người còn góp ý bây giờ làm nhà phải coi thầy cho hạp phong thủy, nhưng tụi tui thấy nếp nhà quê của ông bà truyền lại là hạp rồi. Nay muốn hỏi quý báo vấn đề: nhà nông thôn có nên làm như ở thành thị, làm vậy có sai gì về phong thủy không, và nên làm sao cho dung hòa các góp ý kể trên. Phạm Văn Chín, Chợ Lách, Bến Tre

 

 

 

Ngay cả trong điều kiện không còn nhiều đất rộng như nhà xưa thì nhà nông thôn vẫn cần chừa những khoảng xanh dù ít ỏi cho lưu thông khí tốt hơn

Những tranh luận về cách thức làm nhà luôn bất tận, bởi mỗi thời có các quan niệm khác nhau. Văn hóa ở mà cụ thể là phong thủy trong nơi cư trú trở thành sợi dây xuyên suốt các thời, có thể kiểm chứng hiệu quả qua thời gian. Ví dụ chuyện làm hồ nước trước nhà thời xưa dùng để giảm bớt nóng nực hỏa vượng quẻ Ly phương Nam, tạo bình phong để ngăn hỏa trực xung môn. Còn thời nay làm hồ nước trước cửa có khi chỉ vì…nghe nói là tiền vô như nước! Khi các vấn đề về không gian, công năng, giá trị… mà khó dung hòa lợi ích kinh tế và tâm lý thì thành ra bất đồng, bán tin bán nghi. Quy cách phong thủy cho nhà nông thôn, gọi nôm na là “nhà quê” cũng vậy, cần xem xét, chọn lọc khoa học, tránh áp đặt.
 
Từ phân vùng cát hung
Cần khẳng định ngay: yếu tố cân bằng âm dương nhà nông thôn không thể quan niệm như nhà phố thị. Phần không gian trống quanh “nhà quê” khá nhiều nên phải chú ý khi xây dựng để tránh tình trạng âm hoặc dương quá thịnh. Âm quá thịnh là nhà thấp lụp xụp, cây cối rậm rạp bao bọc, khoảng ẩm thấp nhiều. Còn dương quá thịnh là chừa sân bêtông rộng (khiến hấp thu và tỏa nhiệt lớn), kiểu nhà trơ trọi phơi ra nắng gió, vật liệu màu sắc lòe loẹt, lạm dụng thép kính tăng kim giảm mộc…Cấu trúc không gian nhà nông thôn Việt xưa nay là di sản văn hóa cha ông truyền lại, trong môi trường nông nghiệp sinh ra cách ứng xử khéo léo, vừa phải, có phân rõ nhà trước nhà sau, nhà trên nhà dưới, nhà chính nhà phụ. Sau một thời gian bị “phố hóa” khiến tính chất “nhà quê” vốn rất thoáng trở thành kiểu nhà ống dồn ép phòng ốc bức bí. Xu hướng kiến trúc bền vững ngày nay khuyến khích nên phát huy cấu trúc truyền thống bởi tính rạch ròi chức năng và giảm ô nhiễm, tăng tầm nhìn và kết nối gia đình. Dĩ nhiên dù nhà ở đâu thì về mặt phong thủy vẫn phải phân vùng cát hung, phân khu chức năng, nhưng do nhà phố thị hoặc căn hộ có diện tích gọn và ít tiếp xúc bên ngoài, thành ra không gian có tính liên thông nhiều, vùng cát hung nhiều chỗ liền nhau. Còn nhà nông thôn đa phần có diện tích để phân khu rạch ròi hơn, ít phải lên lầu, có thể tách bạch không gian để tạo nên tổng thể hài hòa cảnh quan.
 
 
 
Đặc trưng nhà truyền thống với khả năng che chắn bức xạ, tạo bóng râm, thoát nhiệt tốt… rất cần học tập trong thời nay
 
Đến ứng dụng ngũ hành để phối kết
Xưa nay trong nhà ở, hành kim vốn không được người Việt nói riêng và dân Á đông chuộng, bởi nguồn gốc văn hóa nông nghiệp khiến cư dân thích dùng gỗ nhiều hơn, và mỗi vùng lại có gu riêng nữa. Vì vậy, việc chọn vật liệu, kiểu dáng cho nhà nông thôn cần hòa hợp với tính chất vùng miền về văn hóa và kỹ thuật xây dựng, cũng như phối mệnh gia chủ. Về phong thủy, khi chọn màu sơn, mẫu gạch hay chất liệu nhà nông thôn, có thể căn cứ vào bề mặt, độ sáng tối… để sắp xếp theo mệnh tuổi ngũ hành gia chủ, với thứ tự ưu tiên sau:
1. Chọn hành tương hòa với hành của bản mệnh, ví dụ, xét gia chủ mệnh thổ thì chọn thổ là ưu tiên 1, là dải màu từ vàng đến nâu đất, đường nét ngang, vuông vức, bề mặt thô ráp như đá, gạch, gốm…
2. Chọn hành tương sinh ra bản mệnh, ví dụ hỏa là hành sinh thổ, biểu hiện gam màu đỏ, cam và hồng, các họa tiết chéo góc, ngôi sao, tam giác. Mái ngói nhọn càng cao là hỏa vượng tương ứng tính tôn giáo tâm linh. Nhà dân nếu không phải cơ sở tôn giáo thì chỉ làm mái có độ dốc vừa đủ thoát nước.
3. Chọn hành mà bản mệnh khắc chế được, ví dụ thủy là hành bị thổ khắc. Biểu hiện thủy là dải màu từ xanh dương đến tím và đen, đường nét uốn lượn, gợn sóng, kính lấp lánh, hoa văn mềm mại.
4. Chọn hành được hành bản mệnh sinh ra, ví dụ kim là hành do thổ sinh, biểu hiện qua màu trắng, xám, có ánh kim hoặc nhũ, bề mặt nhẵn, bóng, phản quang, khối dáng vòm tròn hoặc elip. 
5. Cuối cùng, chọn hành khắc chế bản mệnh, ví dụ mệnh thổ thì mộc là hành khắc thổ. Cần chú ý là tính cân bằng và hiện diện đủ ngũ hành theo một tỷ lệ hài hòa, chứ không nên thiên lệch về hành nào, và cũng không phải “mệnh thổ thì không xài mộc được”, vì vượng quá ắt đến suy và tử, có sinh thì phải có khắc, là lẽ chuyển hóa của quy luật tự nhiên và nhân sinh.
Từ các nhóm ngũ hành sinh khắc, căn cứ vào tính chất khí hậu và công năng mà phối kết vật liệu phù hợp. Những truyền tụng theo kiểu “ăn gì bổ nấy, mệnh gì màu nấy” thực ra không đúng với nguyên lý phong thủy và thiết kế nội ngoại thất. Lý do phụ thuộc vào nhiều biến số, như sự thay đổi màu sắc và bề mặt không gian biến thiên theo thời điểm (thiên thời), theo khí hậu, thổ nhưỡng (địa lý), theo cá tính, gia đình và nhóm xã hội (nhân hòa). Một gia chủ ở miền cao nguyên Đắc Lắc sẽ chọn màu nhà cửa khác với người cùng tuổi nhưng sống tại đồng bằng sông Cửu Long. Cùng mệnh hỏa nhưng người Phúc Đăng Hỏa (sinh năm 1964, 1965) sẽ chọn màu và cách phối màu khác với bạn trẻ mệnh Lư Trung Hỏa (sinh năm 1986, 1987). Người có gia đình phải phối kết sao cho dung hòa cả nhà, khác với người độc thân tùy cá tính riêng.
 
 
 
Khả năng đan xen trong ngoài, cây xanh, mặt nước… luôn giúp nhà giải nhiệt hiệu quả
 
Nhà nông thôn cần hợp tự nhiên
Nếu như trong không gian đô thị có thể sử dụng giải pháp sôi động, hiện đại, hoặc rực rỡ kiểu Pop-Art, thì không gian sống ở nông thôn lại cần chú ý tính tự nhiên. Điều này không chỉ ở Việt Nam mà các nước văn minh Tây phương cũng đã làm vậy, bởi sự tương thích với cảnh quan, con người vùng nông thôn, cho dù sử dụng vật liệu và kỹ thuật hiện đại tới đâu. Hợp tự nhiên đối với nhà nông thôn biểu hiện qua 2 tiêu chí cơ bản: (a) chất liệu - giải pháp hợp quy luật tự nhiên; và (b) có những mô phỏng môi trường - cảnh quan thiên nhiên chung quanh một cách hài hòa.
a/ Hợp quy luật tự nhiên, cụ thể là hợp triết lý âm dương, ngũ hành, vùng miền, tuổi tác… Theo Dịch học, màu càng sáng thì càng tăng tính dương, khối càng mạnh thì càng kích thích nội khí. Do nhà nông thôn đa số ở nơi bình lặng, không gian thiên về âm tính, có người cao tuổi… nên dù làm mới cũng cần xử lý dịu bớt tính dương, như phối với màu hoặc chất liệu mềm mại, trầm ấm hơn, chẳng hạn như mái vẫn có thể lợp tôn hiện đại nhưng đóng trần gỗ, tường xây gạch không nung hoặc để trần không cần sơn phủ nhẵn bóng, đồ nội thất đậm màu thời gian mộc mạc… thì sẽ hợp với tính trọng âm của không gian nông thôn. 
b/ Khéo mô phỏng thiên nhiên, trong nếp nhà truyền thống Việt chủ yếu ở nông thôn thì bảng màu là của chính vật liệu và thiên nhiên chung quanh. Người xưa chọn nhóm màu theo yếu tố ngũ hành, trong đó màu vàng của vôi, rơm, đất đá sỏi... tương ứng hành thổ, màu xanh cây lá và chất liệu gỗ là hành mộc, màu ngói đỏ tươi, màu sơn son thuộc hỏa. Hai màu trắng (kim) và đen (thủy) ít dùng, với lý do mang tính tâm linh, trong đó màu trắng được nhiều người cho là thể hiện bệnh dịch, tang tóc. Thời nay tuy không cần phải quá hoài niệm, và môi trường tự nhiên ở nông thôn cũng bị mai một nhiều, nhưng vẫn có thể chọn lọc đưa vào trong và chung quanh nhà các yếu tố thiên nhiên như non bộ hồ cảnh, ao sen cầu gỗ, hay họa tiết hoa lá, bàn ghế mộc mạc.
 Tóm lại, sự hòa hợp để đem lại bình an luôn là điều gia chủ và nhà chuyên môn cần quan tâm. Kế thừa tinh thần phong thủy của nếp nhà Việt truyền thống, “nhà quê” thời nay cần thống nhất về tổng thể và chất liệu, tránh việc bố trí lộn xộn, trang trí lòe loẹt cho dù tiện nghi thực sự hiện đại. Và khi về đúng với bản chất vùng miền, tâm tính cư dân và truyền thống ăn ở vốn có thì ngôi nhà nông thôn là không gian sống lưu dấu cốt cách văn hóa Việt khá đậm nét. 
 
 
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 156

Các tin khác