LÀNG CHÀI TRÊN VỊNH HẠ LONG

10/9/2019 - Thế giới kiến trúc
Tác giả: bài và ảnh Hiền Phùng

Nằm trong lòng vịnh Hạ Long - Di sản thiên nhiên thế giới, các làng chài Vung Viêng, Ba Hang, Cửa Vạn được bao bọc bởi núi và biển xứng danh là những tuyệt tác do bàn tay con người tạo ra. Những làng chài với cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, lưu giữ một nền văn hóa biển lâu đời của ngư dân Hạ Long.

 

 

Làng chài nhỏ bé nép dưới những rặng núi đá cao sừng sững, là một trong những điểm khám phá thú vị của du khách khi tham quan vịnh Hạ Long. Du khách đến đây đều muốn tìm hiểu đời sống văn hóa của cư dân địa phương và tham quan làng chài với phương tiện là các loại đò gỗ, mủng gỗ mang dấu ấn đặc trưng. Vẻ đẹp trong lao động càng tô thêm nét hấp dẫn độc đáo cho bức tranh sống động của làng chài. Khi màn đêm buông xuống, dân chài kéo lưới ra khơi đánh cá, câu mực, sáng trở về thuyền chở nặng sản vật trong vị mặn mòi của biển. Dưới màn sương sớm buổi bình minh, cả dãy thuyền lại neo đậu nghỉ ngơi sau một đêm dài chinh phục biển cả. 
Bao quanh là thiên nhiên hùng vĩ, làng chài Cửa Vạn mang vẻ đẹp cổ kính và duyên dáng đặc biệt. Làng có bề dày văn hóa từ lâu đời mang đậm dấu ấn của những cư dân biển. Cuộc sống của người dân nơi đây vẫn chưa bị xáo động bởi những xô bồ của nhịp sống hiện đại. Ngoài nghề chài lưới, ngư dân Cửa Vạn đã tham gia vào hoạt động du lịch như thăm hang Tiên Ông, leo núi, đến Đầm câu cá… Phương tiện đi lại là đò gỗ, mủng gỗ, chèo kayak và do chính những ngư dân làng chài đảm nhiệm. Việc người dân địa phương vừa đánh lưới vừa làm du lịch là một nét độc đáo thu hút du khách.

 

Giữa mênh mông sóng nước, những làng chài nhỏ mang dáng vẻ nguyên sơ tách biệt với thế giới và hoạt động với nhịp điệu của riêng mình


Làng chài Cửa Vạn có tuổi đời hơn 100 năm vẫn giữ nguyên nét hoang sơ, hồn hậu vốn có. Những ngôi nhà neo lại với nhau chống giông bão, những chiếc ghe thuyền, những chiếc mủng tre đậu trước cửa nhà. Ngư dân làng chài giản dị chất phác và mến khách. Những đứa trẻ trong làng da sạm đen vì nắng gió, gương mặt hồn nhiên. Ngắm nhìn toàn cảnh làng chài từ trên cao, thấy biển xanh biếc ở phía trước, những dãy núi dựng đứng phía sau, trên cao rừng cây rập rờn xanh ngắt. Phía dưới là những dãy nhà nổi trên mặt biển, những chiếc thuyền thúng, những chiếc ghe và sóng bạc lăn tăn. Nơi nếp sân ươm nắng là những chiếc lưới chiếc giỏ ngủ im lìm sau những giờ làm lụng. Bức tranh làng chài hiện lên dung dị mà tuyệt đẹp trong sự hoang sơ của núi rừng và sự phóng khoáng của biển cả.
Ngoài vẻ đẹp của sông núi đất trời và vẻ đẹp của đời sống ngư dân quanh năm đánh cá trên biển, Hạ Long được yêu thích còn bởi những làng chài trên biển với thiết bị dụng cụ sinh hoạt đơn sơ. Ba Hang là một trong những làng chài cổ xưa, nổi tiếng với du khách trong và ngoài nước khi đến với du lịch Hạ Long. Làng chài bình dị đơn sơ nằm cạnh động Thiên Cung, với khoảng 50 hộ dân chủ yếu làm nghề đánh bắt để sinh sống. Chính cuộc sống giản đơn mộc mạc đã tạo nên một vẻ đẹp rất riêng, vẻ đẹp đến từ tấm lòng hồn hậu của ngư dân Ba Hang thân thiện lạc quan.
 

Làng chài không chỉ êm đềm và quyến rũ bởi cảnh quan thiên nhiên độc đáo, mà còn ẩn chứa nhiều âm điệu nhộn nhịp của cuộc sống miền biển


Ba Hang hấp dẫn bởi cảnh sắc núi non hòa quyện với biển cả, những hòn đảo cao vút tiếp nối với những hang núi sâu thẳm như một sự sắp đặt tinh tế của tạo hóa. Không gian làng chài êm ả, thanh bình, cảnh sắc thiên nhiên hài hòa giữa màu nước xanh lục, núi đá nhấp nhô cùng với màu trời xanh trong. Từ hàng trăm năm trước các cư dân làng chài đã chọn nơi đây làm chốn cư ngụ. Xưa kia cuộc sống của bà con bấp bênh nghèo khó lắm. Mỗi mùa mưa bão họ đều phải vất vả chống chọi với thiên nhiên, có khi cá cược cả mạng sống của mình. Một gia đình có nhiều thành viên sống với nhau trong những căn nhà chỉ rộng khoảng 5-10m2 với những dụng cụ phục vụ sinh hoạt vô cùng thô sơ. Ghé thăm làng chài Ba Hang ngoài việc chiêm ngưỡng cảnh bình yên, trong lành du khách còn được trải nghiệm cuộc sống của người dân từ khi ánh bình minh rạng rỡ cho tới khi hoàng hôn trải dài trên biển và cả khi màn đêm buông xuống với hoạt động đánh bắt ngoài khơi, tự mình thả và thu hoạch những mẻ lưới đầy ắp cá. Cảnh sắc thiên nhiên trữ tình đã tạo nên một bức tranh về làng chài xinh đẹp, thanh bình ở Ba Hang non nước mênh mang.
Ngư dân làng chài Vung Viêng không có những đội thuyền to để đánh bắt xa bờ. Nguồn sống của họ chỉ từ những bè cá cùng những chiếc thuyền câu nhỏ thả lưới đánh bắt một số loại cá trôi nổi quanh vịnh. Cư dân sinh sống ở Vung Viêng trong quần thể kỳ quan thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long phần nào phản ánh rõ nét đẹp truyền thống của một làng chài trên biển.  Ở nơi nước là lẽ sống, hoạt động nuôi trồng thủy sản là một trong những nghề truyền thống của ngư dân Hạ Long. Trong quá trình hình thành và phát triển của các làng chài đã phát sinh nhiều tác động tiêu cực đến cảnh quan thiên nhiên. Việc gia tăng dân số trên làng bè cùng với nuôi trồng thủy sản tự phát khiến môi trường vịnh bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Chất thải từ sinh hoạt và nuôi trồng thủy sản được xả trực tiếp xuống vịnh. Lưới rách, xốp phát sinh, bao nilon, váng dầu trôi nổi trên mặt biển gây ô nhiễm môi trường nước, tác động xấu đến thảm cỏ biển và rạn san hô, đe dọa đa dạng sinh học trên vịnh.
 

Đối với cư dân sinh sống ở các làng chài quanh vịnh Hạ Long, nơi đây vừa là nhà vừa là nơi mưu sinh từ thế hệ này qua thế hệ khác


Năm 2014, với chủ trương nhằm trả lại cảnh quan và môi trường cho di sản thiên nhiên thế giới, chính quyền tỉnh Quảng Ninh đã di dời các làng chài trên vịnh Hạ Long lên định cư trên bờ. Việc đưa dân lên khu tái định cư khiến những làng chài vốn rất xinh đẹp trở thành những ngôi nhà cửa đóng then cài. Các di tích còn sót lại vắng lặng. Không còn những hoạt động của cư dân và âm thanh cuộc sống thường ngày, làng chài nay im lìm thiếu đi sức sống. Một số ít nhà bè chỉ để mô phỏng cho khách tham quan không đủ gợi lên vẻ đẹp sinh động đầy màu sắc trước đây. Các làng chài nho nhỏ nép mình dưới chân dãy núi đá vô cùng duyên dáng nay đã không còn, để lại khoảng trống đầy tiếc nuối trong tiếng sóng, tiếng gió, tiếng rì rào của đại dương.
Làng chài là nét đặc sắc về văn hóa xã hội trên vịnh, những ngư dân Hạ Long đôn hậu chất phác cả đời bám biển luôn tha thiết muốn giữ gìn những làng chài truyền thống, không chỉ vì sinh kế mà còn bởi với họ nơi đây là “nhà”, là nơi chốn quê hương. Để giữ được làng chài mà không gây ô nhiễm môi trường, mô hình nuôi trồng thủy sản quy mô nhỏ và bền vững kết hợp với du lịch có trách nhiệm trên vịnh Hạ Long đang được áp dụng. Mỗi làng chỉ để khoảng 20 nóc nhà, với 2-3 ngư dân trẻ mỗi nhà, vừa chèo đò đưa khách tham quan vừa nuôi trồng thủy sản sử dụng các kỹ thuật chăn nuôi khoa học nhằm bảo vệ môi trường và tạo sinh kế bền vững cho bà con. 
Đẩy mạnh hoạt động nuôi cá bè là một cách để phát triển du lịch đậm đà bản sắc dân tộc, bảo tồn và phát triển tiềm năng du lịch của các làng chài cổ. Khi đó cần giải quyết triệt để các vấn đề về xử lý rác, chất thải, các phế phẩm trong quá trình nuôi cá. Đồng thời sử dụng những đội chèo thuyền nhặt rác trên biển mỗi ngày, vận động người dân và du khách sử dụng tiết kiệm nước sạch, giảm thiểu chất thải độc hại ra biển. Để làm sống lại các làng chài trên vịnh Hạ Long, không chỉ phục dựng làng chài cổ mà còn khôi phục phần hồn của làng chài sống động, đem lại những sản phẩm du lịch cộng đồng độc đáo trong lòng di sản, lưu giữ những nét đẹp của văn hóa làng chài giữa biển cả mênh mông.
 
 


Theo KT&ĐS Số 160

Các tin khác