Để "giãn cách" tốt

8/5/2020 - Tư vấn phong thủy
Tác giả: Bài ThS. KTS Hà Anh Tuấn ảnh Khánh Phương

Mùa dịch này lại đúng lúc chúng tôi đang chuẩn bị xây nhà. Do diện tích nhỏ (gần 50m2) nên tôi bố trí nhà theo kiểu không gian mở, và đã gần hoàn thành bản thiết kế. Tuy nhiên, có người quen xem bản vẽ và góp ý vài điều, trong đó có ý là nhà tôi bị sai về phong thủy, thiết kế “mở” quá nên không gian tốt xấu lẫn lộn, cần phải ngăn cách nhiều hơn để… phòng dịch bệnh lây lan trong chính ngôi nhà của mình. Xin hỏi quan niệm về sự giãn cách trong thời đại dịch hiện nay và cách ngăn chia nhà cửa nên thế nào là hợp phong thủy và hợp lý, bền vững. Phan Quang Ngọc, quận Tân Bình, TP.HCM

 
Từ khoảng cách trong một khu dân cư, đến khoảng cách trong ngôi nhà, luôn cần dịnh lượng đầy đủ, tôn trọng nhau để sống bền lâu
 
“Giãn cách xã hội” về bản chất là duy trì mức độ khoảng cách vật lý giữa người này với người khác để giảm thiểu lây lan bệnh dịch trong quan hệ xã hội. Khi liên hệ từ bố trí phong thủy truyền thống đến kiến trúc bền vững thời hiện đại, sẽ thấy không ít bài học kinh nghiệm đáng suy ngẫm trong vấn đề này.
Nhà dân gian Việt tuy có vườn tược ao cá, non bộ hồ nước, trước cau sau chuối nhưng rất rành rọt từng lớp không gian, qua cổng đến vườn, dẫn lối quanh co, lên thềm gặp hiên, vào tiếp cửa nhà… Những lớp không gian đệm ấy đều góp phần “giãn cách” hợp lý, giúp chuyển tiếp chứ không trực tiếp từ ngoài vào trong, tránh va chạm về mặt nhiệt độ môi trường, giao tiếp xã hội lẫn xử lý kỹ thuật. Nhà xưa không có kiểu vô gặp bếp ngay như căn hộ chung cư, hay sống chung với xe máy sát cửa vào như nhà nay. Ai đó lập luận “xưa đất rộng người thưa nên làm nhiều lớp được, thời nay nó khác” bởi so đo về diện tích, chứ ngay cả trong nhà ống nhỏ hẹp ở Hà Nội, Hội An dù quanh nhà không vườn, vỉa hè nhỏ xíu thì cũng không có kiểu rửa chén nấu bếp trước mặt khách, hay vừa tắm vừa “rửa mắt” cho người trong phòng ngủ. 
 
Giãn cách chứ không ngăn cách
Xét ngay gian giữa của nếp nhà truyền thống, sẽ thấy cách bố trí đảm bảo “giãn cách xã hội” khá hợp lý khi vùng trước bàn thờ là bộ bàn trà nước, khách vào xin phép thắp nén nhang rồi ngồi qua bên tiếp chuyện… chứ không ai sinh hoạt ăn ngủ tại nơi vốn nhìn lên đỉnh mái khá cao và trống trải này, bởi không thoải mái và tiện dụng bằng “dạt qua” bên cạnh, kê bộ ván, mắc cái võng kề cửa sổ hay hàng hiên. 
Đề cập đến khoảng giãn cách hợp lý trong nhà thực ra là nhắc nhở vấn đề căn bản: giữ khoảng cách hợp lý trong mọi vấn đề của cuộc sống, tự ứng xử với tự nhiên đến giao tiếp xã hội. Bếp nấu ắt phải chỗ bày chỗ dọn, phòng vệ sinh có chỗ ướt chỗ khô, giường ngủ nhìn phần đầu phần đuôi, coi tivi có khoảng lùi đúng mức… đều rất cụ thể về khoảng cách hợp lý trong mọi sinh hoạt, bố trí nhà cửa. Với người này có thể là cửa kính xuống sát sàn thì là thoải mái rộng mở, với người kia thì thấy quá chơi vơi trống trải, đó là gu của cá nhân, nhưng dứt khoát phòng ngủ không được sát bên chỗ ồn ào, khói bụi, nước nôi… không làm được vậy thì không còn là phòng ngủ.
Do vậy không nên lẫn lộn giữa giãn cách với ngăn cách. Nếp nhà xưa không hề ngăn cách, không gian thống nhất dưới một mái nhà tạo dựng thành những quan hệ có khoảng cách chừng mực. Gia chủ thời nay vô tình hay cố ý đề cao yếu tố “mở” nhưng lại khó tránh việc va chạm, “lây nhiễm” thói sinh hoạt với nhau nếu ở nhà ống hẹp hay căn hộ nhỏ thiếu chỗ xoay xở. Khi gặp các trục trặc thì người ta hay đổ lỗi cho phong thủy và hoang mang không biết nên khắc phục thế nào.
Việc giãn cách trong không gian, dù bên y tế hay kiến trúc cũng đều liên quan đến kích thước, cự ly thế nào là vừa. Cơ sở khoa học của những con số tương truyền huyền bí thực ra đều xuất phát từ con người, lấy hoạt động của con người làm đối tượng tính toán. Tham khảo kiến trúc truyền thống sẽ thấy ông cha ta phân khu nhà cửa trong hệ lưới cột phù hợp với nhân trắc học và có sai số rất ít khi so với tỷ lệ vàng Tây phương. Còn ở hệ thước tầm triều Nguyễn còn lưu lại, với đơn vị gốc 1 thước là 425mm, 1 trượng là 4 thước (tương đương 1,7m) dùng trong đo đạc ruộng đất, nhà cửa, đồ mộc. Cho dù có tam sao thất bản, xê xích sai lệch theo thời gian và vùng miền, cơ bản hệ thước đo dân gian Việt và thước Lỗ Ban đều tương đương về cách sử dụng: chọn những vùng phù hợp và kiêng kỵ các kích thước không phù hợp với cơ sở khoa học là đáp ứng thoải mái và an toàn cho người sử dụng. Rộng hơn thì lãng phí trống trải, mà hẹp hơn thì va đập, bất tiện…
 
 
Một khoảng cách tương đối (hoặc dùng vách ngăn linh động) sẽ giúp giãn cách tốt hơn giữa khu bếp và khu tiếp khách trong nhà phố nhỏ
 
Hiểu để vận dụng đúng
Trong ngôi nhà hay căn hộ nhỏ, việc phân cung rành mạch sẽ khó khả thi do ít diện tích bố trí, bếp chỉ là một khoảng nấu nướng với tủ kệ nhỏ gọn, “phòng ngủ” có khi chỉ là một góc có kê giường hay trải tấm nệm... Tuy nhiên, không phải vì thế mà quên giãn cách dẫn đến trộn lẫn các chức năng và gây ảnh hưởng qua lại với nhau. Nếu hiểu nguyên tắc giãn cách theo trình tự âm dương, ngũ hành, hình thế thì có thể sắp xếp các khu chức năng vừa linh hoạt vừa tách bạch, cụ thể như:
- Vị trước, hướng sau, thức lâu mới biết...: kiểu thắc mắc “tôi hợp hướng nào” nên thay thế “tôi nên ở đâu?” ngay từ đầu, tức là quan tâm đến vị trí của chức năng cụ thể, bản chất của chức năng đó, và tương quan với các chức năng khác. Không thể có được bố trí chi tiết nếu không giải quyết từ đầu các bố trí tổng thể. Thậm chí, việc phụ thuộc vào hướng (như hướng bếp, giường nằm, bàn viết) sẽ gây tác động gò bó khiến gia chủ cứ khăng khăng xoay cái này, ép cái kia theo hướng mà mình (tự cho rằng) hợp, mà bỏ qua tương quan với các thành phần chung quanh, và trả lời câu hỏi “sinh hoạt này gây ra cái gì với chung quanh?”. 
- Cát hung rõ ràng, đỡ “toang” tổng thể: đơn cử như xét vị trí bếp (Táo Vị), cần hiểu trước tiên đó là một không gian thuộc loại hung (vì có chế biến, nấu nước, rửa dọn, lau chùi, khói mùi, tiếng động…) khác hẳn với khu vực ngủ hay vệ sinh. Về cơ bản khi phân vùng cát hung ngay từ lúc đầu đã phải tách biệt khu vực bếp với khu vệ sinh (tránh thủy khắc hỏa). Tương tự, lúc bố trí giường ngủ cho dù có thức đêm cày game cỡ nào thì không phải vì thế mà đặt cái màn hình ngay cạnh gối kê đầu, rồi theo thói quen đó khi lập gia đình vẫn bố trí máy tính trực diện giường ngủ! Không giữ đúng khoảng cách, cự ly an toàn trong giao tiếp xã hội thì có đeo khẩu trang hay rửa tay liên tục cũng vẫn gặp nguy cơ cao bị lây bệnh! 
Khi đã ổn định vị trí đặt chức năng chính rồi thì mới lo đến hướng và vùng phụ cận sao cho tiện nghi. Ví dụ như cái bếp đặt đúng sẽ khống chế bồn rửa, tủ lạnh trong tam giác bếp liên hoàn. Hay sau khi giữ cho cái giường và đầu nằm được đúng “khoảng cách an toàn” với các chức năng khác rồi thì sẽ dễ dàng thêm bớt phụ kiện như tủ đầu giường, ghế cuối gường, kệ trang trí… Cũng cần lưu ý cả khoảng cách hợp lý cho các vùng quan sát, vùng cảm nhận, vùng kiểm soát, ví dụ như nằm ngủ xoay đầu ra cửa đi, khuất tầm quan sát hay nằm nhìn lên trần thấy bị dầm đà hoặc cầu thang “đè đầu” lên trên... đều là các kiêng kỵ đáng lưu tâm. Đó chính là kinh nghiệm, trải nghiệm qua quá trình sống thực thụ, có va vấp và điều chỉnh để tích truyền lại trong các kinh nghiệm phong thủy.
 
Kỳ sau: Âm dương, nên giao hòa hay tách biệt? 
 


Bảng nghiên cứu kích thước kiến trúc cổ truyền Việt Nam với tỷ lệ vàng kiến trúc Tây phương
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 168

Các tin khác