Chuyện trấn yểm, chuyện trồng cây năm mộc

3/1/2019 - Tư vấn phong thủy
Tác giả: Bài ThS. KTS Hà Anh Tuấn ảnh Khánh Phương

Gia đình tôi có miếng đất đủ rộng dự tính năm nay làm một khu nhà vườn trong đó vừa để gia đình ở vừa để kinh doanh homestay vì thấy loại hình này đang khá thu hút. Tuy nhiên có thầy phong thủy ghé xem và nói rằng khu đất không tốt, phải hóa giải, đặt linh vật trấn yểm. Tôi muốn hỏi quý báo mấy vấn đề sau: có nên tin vào những chuyện trấn yểm không, xu hướng chung làm nhà vườn dạng resort hiện nay có nên theo kiểu nhà truyền thống, năm nay thuộc mộc thì có phải là trồng nhiều cây thì sẽ hợp phong thủy? Trần Văn Khâm, phường 7 , TP Đà Lạt

 
 
 
Dân dã, gần gũi, mộc mạc, có gu riêng là những tiêu chí được dân thuê homestay hay đi nghỉ resort nhà vườn ưa chuộng
 
 
Các dự án nhà cửa dù to hay nhỏ hiện nay đa số đều có chi phối ít hoặc nhiều bởi các lời đồn đại, truyền khẩu về phong thủy hoặc thậm chí mê tín thiếu căn cứ. Không kể những người từ chối phong thủy từ đầu, hiện nay có 2 quan điểm ứng xử với vấn đề này: hoặc là tin theo răm rắp không cần kiểm chứng, miễn sao an tâm; hoặc tự mình tham khảo nhiều nguồn tài liệu phong thủy, biến công trình thành một dạng “lẩu thập cẩm” về mặt phong thủy, chỗ này đặt linh vật, chỗ kia dán bùa chú. Nhiều trường hợp thành công hay thất bại trong kinh doanh, gia đạo hoặc sức khỏe có vấn đề đều bị gắn nhãn mác, gọi đích danh nguyên nhân do phong thủy! 
 
Trấn yểm trước tiên giải quyết nhu cầu tâm lý
Thực ra không như một số suy nghĩ xem phong thủy thuộc về kiến thức -  văn hóa truyền thống xưa cũ, các nước phát triển hiện nay có ảnh hưởng văn hóa phương Đông như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore… đều đặt phong thủy trong bối cảnh phát triển đương đại, thậm chí là khoa học - công cụ dự báo tương lai qua hệ thống Trạch cát, Huyền không phi tinh. Khoa học phong thủy bên cạnh khả năng tổ chức không gian theo quy luật của triết lý Đông phương, còn mang tính tổng kết, tích lũy và kế thừa. Do đó trong việc làm nhà, gia chủ nên nhìn nhận phong thủy là một kênh thông tin tham khảo, là một phần của nhiệm vụ thiết kế, chứ không phải là điều gì to tát, huyền bí hay đối lập với dữ liệu thiết kế của nhà chuyên môn. Tin hay không tin vào chuyện trấn yểm là việc của cá nhân mỗi người, về mặt thông tin khoa học chính thức thì chưa hề có, trấn yểm xưa nay vẫn tồn tại dưới dạng truyền miệng, lâu ngày thêm bớt nhiều thứ mang màu sắc huyền bí. Về mặt từ ngữ đã có nhiều giải thích để hiểu rõ nguồn gốc và tác dụng trấn yểm (*), trong khi khoa học thực nghiệm chưa có nhiều tư liệu nghiên cứu rõ ràng thì đại đa số giới làm nghề xây dựng chỉ xem việc trấn yểm là một dạng tập quán văn hóa dân gian, giải quyết nhu cầu tâm lý, tùy vùng miền cách thức, quan niệm của gia chủ... mà tiến hành, miễn sao thuận lợi cho công việc xây dựng, không ảnh hưởng đến cấu trúc và bố trí hợp lý của công trình.
 
 
 
 
Resort có cần theo kiểu dáng nhà xưa? 
Hiện nay, bên cạnh các khu nghỉ dưỡng quy mô lớn được thiết kế và điều hành bởi các tập đoàn chuyên nghiệp, cũng có khá nhiều homestay, resort nhỏ và vừa được tạo dựng theo lối tái hiện hình ảnh của các làng quê Việt từ bắc vào nam. Có khá nhiều kiểu dáng, chi tiết, cấu trúc theo dạng nhà truyền thống của các vùng miền, có chỗ tạo ra một phong thái dân dã, có chỗ gợi nhắc quá khứ cung đình, hay nét đẹp vàng son một thuở. Nhưng về tổng thể thì nhà ở nói chung, biệt thự hiện nay và resort nói riêng khác hẳn cấu trúc làng xã truyền thống, nên nếu chỉ biết thuần túy sao chép kiểu dáng nhà xưa mà thiếu vắng các giải pháp mang tính đương đại và bền vững thì sẽ dẫn đến lệ thuộc vào kiểu nhà, biến không gian thành nơi sắp đặt thuần túy, chất chồng đồ xưa vật cũ, khó mang được hơi thở cuộc sống cụ thể của thời điểm hiện tại. Kinh nghiệm ở những chốn nổi danh về resort nhiệt đới khác như Thái Lan, Bali - Indonesia hay Maldives, họ luôn đề cao yếu tố thuần nhất, bản địa trong xử lý kiến trúc và cảnh quan nhưng không lặp lại hoàn toàn kiểu thức nhà xưa. Gần đây, các công trình về nghỉ dưỡng, dịch vụ du lịch đã phần nào tiệm cận giá trị tạm gọi là “dân gian đương đại” đó. Ít thấy dần kiểu thức “bán cái nhà quê, thuê cái cổ kính” kiểu như xếp đặt đồ cổ, hay treo rồng phượng, đèn lồng. Thay vào đó là sự chắt lọc hình khối đi đến giản lược nhiều hơn, nét kỷ hà và hình cơ bản được sử dụng như sự trở về với tư duy Á đông “làm như không làm” trong triết lý của Lão Tử xưa. Hơn nữa, người đi du lịch, người thuê homestay ngày càng trẻ hóa, có kiến thức và thích trải nghiệm không gian xã hội, chuộng tiện nghi hiện đại, xa dần ý thích cầu kỳ của cái thời xây nhà giả cổ, phục cổ rất tốn kém mà ruột bên trong chất đầy hàng nhái lòe loẹt, ngoại lai.
 
 
 
Kế thừa phong thủy truyền thống trong nhà hiện đại luôn cần quan tâm xử lý cấu trúc hợp khí hậu, che chắn nắng mưa, thoát nước hiệu quả 
 
 
Năm mộc nên trồng nhiều cây xanh?
Ở một số công trình “đình đám” hiện nay, cây xanh hay được dùng như một thủ pháp bề nổi, và khi vào năm Mậu Tuất - Bình Địa Mộc thì có vẻ như xu hướng xanh hóa nhà cửa bằng trồng cây càng nhiều hơn. Nhưng xét theo phong thủy và văn hóa Đông phương thì mộc cũng chỉ là một trong ngũ hành, nếu thiên lệch đến mức phụ thuộc vào bất kỳ hành nào đều là trái quy luật tự nhiên. Ngôi nhà còn cần rất nhiều các giải pháp đồng bộ về thông gió, chiếu sáng, ngăn bụi, giảm ồn, sử dụng tài nguyên nước (cấp và thoát) cũng như năng lượng sao cho hiệu quả… mà trồng cây xanh dù trên mái hay ngoài mặt dựng kiểu greenwall đều không phải là “chiếc đũa thần”. Có nơi mảng cây xanh trở thành gánh nặng cho gia chủ khi không được chăm sóc đúng và đủ, tốn kém đầu tư ban đầu lẫn chi phí duy tu, bảo dưỡng. Cần nhớ lại nếp nhà hợp phong thủy theo truyền thống không hề cổ súy trồng cây xanh mọi nơi, mà phải có sự hạn chế để phòng mộc thừa sinh hỏa hoạn, rễ cây ăn hỏng nền, côn trùng và đạo tặc xâm nhập, bóng râm che khuất khiến nhà bị âm thịnh dương suy, ẩm thấp thường xuyên… Kinh nghiệm “trước cau sau chuối”, chọn cây theo bộ (ví dụ tứ thời là tùng - cúc - trúc - mai, hay tam đa là vạn tuế - lộc vừng - sung), theo nhóm, theo đặc thù, có danh mục kiêng kỵ một số cây không trồng gần nhà hay đặt trong nhà… đều rất cần chọn lọc và kế thừa hợp lý, tránh lạm dụng.
Xu hướng thiết kế bền vững hiện đang được nhắc đến nhiều, nhưng trên hết với đa số gia chủ và nhà thiết kế Việt chưa thực sự dư dả kinh phí lẫn không gian để “tung hoành” thì vấn đề giảm chi phí và tạo cá tính là xu hướng thu hút nhiều quan tâm. Thực tế vẫn cho thấy làm một ngôi nhà bền vững đúng các tiêu chuẩn quốc tế hiện hành không hề rẻ chút nào, do đó giải pháp kiến trúc và nội thất tiết kiệm luôn song hành với những xử lý đơn giản, chủ động từ đầu mà ngôi nhà truyền thống Việt đã áp dụng xưa nay. Cụ thể như một số giải pháp xử lý không gian nhà cửa thoáng mát mà cũng thật tiết kiệm sau:
- Hướng nội và thông thoáng để biến giếng trời (thiên tỉnh) thành điểm nhấn thông thoáng và làm đẹp cho ngôi nhà theo nguyên tắc đơn giản “bí đâu mở đó” đúng vào chỗ mà ngôi nhà cần thông thoáng. Ví dụ như sân sau nhà sẽ thông thoáng cho bếp và phòng ăn, sân giữa nhà lấy không khí cho khu cầu thang, vệ sinh, phòng ngủ trên lầu… giúp cân bằng âm dương, đặc rỗng, đưa dương quang xuống sâu hơn trong điều kiện nhà ống bị vây bọc tứ bề.
- Tăng khoảng đệm cho mái, cho tường, hay dạng mặt đứng, mặt mái nhiều lớp là giải pháp kiến trúc hiện đại, rất hợp điều kiện khí hậu và môi trường Việt Nam mà tấm phên che nắng gắt nơi hàng hiên nhà xưa vẫn luôn đáng học hỏi. Ví dụ ban công hướng tây nắng gắt thì nên lùi vào khoảng cách đủ tạo nên lớp hiên đệm bằng lam hay gạch bông gió chắn bớt bức xạ truyền vào nhà, tạo nên lớp cây xanh che chở mà vẫn thưa thoáng để từ trong nhìn ra thấy thư giãn hơn.

 
 
 
Nhà vườn đẹp trước tiên cần gắn bó với thiên nhiên, vật liệu giản dị và thân thiện

 

(*)  Theo TS Nguyễn Hoàng Điệp, Giám đốc Trung tâm dịch thuật, dịch vụ Văn hóa & Khoa học - Công nghệ: “Trấn yểm là dùng các vật thể nào đó để phá hoại đối phương về kinh tế, sức khỏe. Nhưng cũng có những cách trấn yểm đem lại lợi lộc như trừ đi khí xấu để bảo vệ sức khỏe”. Học giả Trung Trí luận giải: Trong Hán ngữ, “trấn” thuộc bộ Kim. Nếu là danh từ, nó vừa có nghĩa là dụng cụ dùng để đè, chặn, vừa có nghĩa là cái căn gốc làm cho một nước nào đó được yên định, tỷ như “phù bất vong cung kính, xã tắc chi trấn dã” (không quên cung kính, đó là cái căn gốc làm cho xã tắc yên định). Nhưng nếu là động từ,“trấn” có nghĩa là áp chế, ngăn chặn, dìm ém, trùm đậy, thường thấy nơi từ “trấn thủ” hoặc “trấn tà”. “Yểm” thuộc về bộ Thủ. Là động từ, nó cũng có nghĩa tương tự chữ “trấn”. Như vậy ở đây, trấn yểm thường được gọi chếch ra thành trù ếm, hay trù úm, chỉ có thể hiểu trong tư cách một động từ, nên phải mang nghĩa của một động từ, đó là hành vi trùm ém, dìm nén, đì đè xuất phát từ một vật hay người này lên một vật, hay người kia, nhằm triệt tiêu năng lực hưng thịnh khơi dậy nơi đối tượng bị trấn yểm.

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 141

Các tin khác