Bếp xưa nay đâu?

6/8/2019 - Tư vấn phong thủy
Tác giả: Bài KTS Hà Anh Tuấn ảnh Khánh Phương

Khi ghé thăm nhiều nhà làm mới với đủ kiểu từ hiện đại đến cổ điển, tôi thấy vấn đề chung là khu bếp dù làm đắt tiền nhưng chỉ mang tính chất trưng bày, nấu nướng vẫn phải trông cậy vào khu phụ khác. Có nhà gia chủ giải thích rằng bếp theo phong thủy khác với bếp thực tế, điều đó khiến tôi thấy lạ quá: không lẽ vì phong thủy mà bếp nay phải làm “bếp giả” vậy sao? Và nếu tôi vẫn muốn duy trì bếp kiểu cũ trong nhà mình mà không sai phong thủy thì phải làm sao? Đặng Ngọc Huân, quận Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh

 

 

 

Vấn đề tưởng chừng như mâu thuẫn trong bố trí nhà cửa giữa các thời kỳ, thực chất là động lực phát triển, thay đổi để phù hợp hơn với thời đại. Còn những yếu tố cốt lõi thì luôn mang tính cơ bản, bất biến và cần hiểu theo cách nhìn khác nhau nhưng giá trị thì không đổi. Đây cũng là nguyên tắc căn bản của Dịch lý Đông phương, bao gồm các vấn đề không thay đổi, sự tương tác và sự biến chuyển (qua các triết lý về bất dịch, biến dịch và giản dịch).
 Do vậy, phong thủy bếp ngày nay nếu có sự khác biệt hoặc sai lệch so với trước kia thì chỉ là hình thức bề mặt. Bản chất không gian bếp vẫn cần các bố trí phong thủy cơ bản, như định vị tọa và hướng, quan hệ tay ba hỏa (bếp), thủy (chỗ rửa) và kim (vật dụng, thiết bị) có khắc, có sinh mà không thể thiếu nhau. Còn những biến đổi kiểu dáng, chất liệu, màu sắc…dĩ nhiên phải cập nhật theo thời đại công nghệ. So sánh bếp xưa và nay chỉ là tương đối, nên cần nhìn nhận những gì cần có cho bếp nay trên cơ sở kế thừa bếp xưa về phong thủy hình thế và mệnh trạch.

Bếp thanh niên và bếp cao niên
Gọi vậy để nói lên thực tế khi quan sát gian bếp của người sử dụng trẻ trung năng động có kiểu ăn uống và nấu nướng khác với góc bếp của người trung niên hay đã hưu trí. Các “phụ huynh” khi vào bếp “của bọn trẻ” thường chê là không tiện nấu nướng, thiên về hình thức mà khó hữu dụng. Còn người trẻ thì ít dám chê (vì chắc được nuôi ăn từ nhỏ trong căn bếp ấy) mà chỉ mong sao căn bếp của bà của mẹ mình bớt ám khói, bớt bừa bộn (theo kiểu hay xếp chai lọ nọ kia, chứ chưa chắc bếp “trẻ” đã ngăn nắp hơn). Người trẻ thời kỹ thuật số thích dạng bếp hi-tech, bếp có nhiều view đẹp để sống ảo nhiều hơn. Các chuyên gia phong thủy Singapore, Hongkong hiện nay có chia ra 2 dạng bếp mang tính chất ngũ hành theo nhóm đối tượng tuổi tác, trong đó bếp trẻ có tính kim, mộc và thủy nhiều hơn, còn bếp già thì mộc, hỏa và thổ là chính. Có thể ví dụ rõ nét là bếp cho “các cụ” không bao giờ chịu xài cặp màu đen trắng (thủy, kim) như kiểu lớp trẻ, mà đa số chuộng gỗ, gạch gốm và tông màu kem, nâu.
Ở căn hộ chung cư, đa phần người cao tuổi đều lắc đầu vì bếp căn hộ ngắn, ít chỗ để bày, không tiện cho kiểu nấu nướng nhiều khói mùi, và nhất là thiếu cái sàn nước quen thuộc ở nhà quê năm nào. Bếp chung cư còn thiếu môi trường giao tiếp, bị người cao tuổi xem như một “cỗ máy nấu nướng” khác với bếp quê, bếp hẻm với láng giềng chạy qua chạy lại, xin mớ rau hay đưa củ hành, có khi một nhà nướng cá mà cả xóm thơm lây. Xét về mặt văn hóa, dạng bếp mang tính “xã hội, cộng đồng” như vậy rất nhân văn và cần giữ gìn, cho dù nhiều chỗ về mặt vệ sinh và an toàn phòng cháy chưa đảm bảo, nhưng hoàn toàn có thể khắc phục tốt hơn.
Dĩ nhiên, giới trẻ có lý do để khen kiểu bếp của thế hệ họ, với thiết bị nấu nướng tiên tiến cao cấp, điều khiển thông minh và vận hành như một góc làm việc, góc sống và góc giao tiếp mạng hiệu quả. Quy luật phát triển không thể đảo ngược, vấn đề phong thủy bếp xưa trong bếp nay trở thành phạm trù văn hóa và mang tính quy ước, cái nào cần gìn giữ, cái nào cần hạn chế, hơn là đi so sánh cái hay cái dở của từng thời kỳ với nhau. Nói cách khác, khu bếp thời nay cần có sự tiếp thu tinh thần của bếp trong nếp nhà truyền thống để điểu chỉnh về thiết kế sao cho hợp điều kiện đất chật người đông, hợp các quy ước phong thủy. Nếu có nhà nào phải tổ chức kiểu bếp nay song song dạng bếp xưa thì chắc chắn là do chưa chuyển hóa đầy đủ các yêu cầu về sử dụng, phong thủy cũng như tâm linh, mà mới chỉ là sự biến đổi về mặt hình thức bếp. Tổ chức gian bếp nay hiện đại, tiện dụng mà đúng phong thủy như bếp xưa không khó, nên không cần quay về kiểu dáng của thời dĩ vãng để làm gì.
 
 
Một góc bếp trong chung cư đã dung hòa phong thủy xưa nay vói hệ thống thiết bị hiện đại và các bố trí “bừa bộn” thường thấy hợp với người cao tuổi
 
Điều chỉnh đúng đối tượng
Thực chất, người già và trẻ em, do hạn chế về thể trạng, luôn cần một trường khí ổn định và đảm bảo cân bằng âm dương, hợp phép dưỡng sinh hơn so với giới thanh niên hay trung niên. Bếp nhà vườn thoáng đãng hợp với kiểu nấu nướng của người Việt khá “nặng mùi” mắm muối nên hay ra phía sau, khuất nẻo và tiệm cận sân vườn phụ trợ. Còn bếp hiện đại trên căn hộ cao tầng lộng gió dĩ nhiên cũng phù hợp với nếp sống thị thành ăn nhanh nấu gọn, dùng máy móc là chính. Đối tượng nào sẽ chọn cho mình kiểu bếp ấy, nhưng vẫn có những nguyên tắc cần có để đảm bảo kết nối xưa nay thông suốt trong bếp Việt.
Một không gian đệm cho bếp nay là điều cần có, bởi sẽ vừa là chỗ phụ trợ khi gia công chế biến, vừa giải quyết nhu cầu thư giãn của người nấu nướng, người cao tuổi, đồng thời tránh kiểu vừa vào nhà đụng ngay gian bếp. Khoảng đệm nếu nằm sau nhà sẽ giúp giảm được mưa tạt - nắng gắt trực tiếp vào bếp ăn, đồng thời cũng có thể kết hợp làm chỗ giặt, phơi, kho nhỏ hoặc để đồ lặt vặt mà nhà nào cũng có.
Khi nhà phố hẹp (dưới 4m) mà dài (khoảng trên 17m) thì cần mạnh dạn hoán đổi vị trí giữa bếp và phòng người già (nếu có) để đưa phần bếp và phòng ăn lên khoảng giữa nhà. Dạng bố trí này có thể kết hợp với sân Thiên Tỉnh (giếng trời) là nơi dương khí khá thịnh, như các nhà ống Hội An đã làm rất hợp lý. Mặt khác, cách bố trí giảm âm, tăng dương giữa nhà giúp giao thông nội bộ không ngang qua phòng ngủ trệt (có thể cho người già) mới xuống được bếp ăn phía sau, giảm lãng phí diện tích hành lang hun hút, bớt gió lùa.
Bố trí bếp trên lầu hoặc lửng có thể gây bất tiện cho việc lên xuống hàng ngày với người cao tuổi, nhưng bù lại bếp cao ráo và tăng diện tích phụ trợ cho tầng trệt cần ưu tiên hơn cho không gian dịch vụ, để xe… Gắn thang máy là giải pháp được ưa chuộng gần đây, và khi đó việc đưa bếp lên tầng cao không còn là vấn đề e ngại nữa. Khu bếp trên lầu thượng thậm chí liên hoàn với phòng thờ, sân giặt phơi sẽ rất tiện dụng trong sinh hoạt thường ngày  cũng như khi nhà có đám giỗ, lễ tết có nấu nướng và giao tiếp nhiều.
Về ngũ hành, nếu gia đình thời nay vẫn thích bếp kiểu xưa thì có thể xử lý chất liệu tương đồng không gian người cao tuổi (cũng như không gian tâm linh), tức là yếu tố thổ nổi trội, thủy hỏa tương giao, giảm kim tăng mộc, bớt đi tính máy móc công nghiệp, thêm vào yếu tố gỗ, đá và cây xanh cho cảm giác dân dã, tự nhiên. Chất liệu hoàn thiện chủ yếu nên là gỗ, thuộc mộc, liên quan đến tính chất che chở, chăm sóc, thân thiện. Ngoài ra, các bề mặt mềm mại, nhựa, mây… cũng khá phù hợp với tính mộc. Cần giảm bớt tính kim loại, góc sắc nhọn, độ bóng loáng vì dễ gây chói mắt, trơn trượt, hoặc nhầm lẫn, ảo giác khi sử dụng, nguy hiểm cho trẻ em và người cao tuổi.
Dù tùy biến chọn lựa kiểu bếp hiện đại hay truyền thống thì không gian hỗ trợ cho bếp Việt luôn là khu vực sàn nước. Dẫu cho dàn kệ bếp hiện đại với bồn rửa lớn thì vẫn cần thêm một sàn nước hoặc ít nhất là góc để xô chậu, thùng rác, dụng cụ vệ sinh… đủ rộng và thoáng ra bên ngoài, vùng chuyển tiếp trong ngoài để đảm bảo vệ sinh, giúp phân loại rác dễ dàng. Bố trí khu sàn nước có ánh nắng trực tiếp chiếu vào chính là giúp cân bằng giữa phong phía trên (động, thuộc dương) và thủy phía dưới (tĩnh hơn, thuộc âm), giúp tránh quẩn gió và tụ ẩm trong bếp. 
 
 
 
 
Bếp trong nhà hiện đại giản đơn, sáng bóng và tiện nghi hơn kiểu truyền thống, dù vẫn dùng nhiều gỗ và các đường nét thuộc nhóm hỏa, mộc, thổ
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 159

Các tin khác