“Biết lắng nghe, cầu thị cũng là tinh thần cởi mở”

11/12/2017 - Điểm đến

Khởi thủy trong quá trình hình thành, Sài Gòn đã từng là nơi tập hợp những người đi mở cõi. Trong lịch sử phát triển hơn 300 năm qua, Sài Gòn - TP.HCM luôn là nơi tiếp nhận nhiều số phận con người, nhiều dòng văn hóa khác nhau. Nghệ thuật kiến trúc của thành phố cũng không nằm ngoài yếu tố “mở” của vùng đất và con người ở đây. KT&ĐS đã có cuộc trò chuyện với KTS Nguyễn Trường Lưu, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP.HCM xung quanh đề tài này.

 

 

 

Nếu tính mốc mở cửa là từ năm 1986, xin ông đánh giá yếu tố mở đã góp phần là cho TP.HCM thu nhận được gì?
Trước hết, phải khẳng định lại, Sài Gòn - TP.HCM là nơi đi đầu cả nước trong đổi mới. Thành phố này luôn là thành phố mở và sẵn sàng tiếp nhận cái mới trên bất cứ lĩnh vực nào. Kiến trúc cũng không nằm ngoài quy luật này. Nếu lấy năm 1986 là mốc đổi mới, thì ngay từ thời đó, thành phố tiên phong trong việc tiếp nhận những công trình từ đầu tư nước ngoài với thiết kế từ nước ngoài nhập vào không gian đô thị thành phố một cách hài hòa. 
Tôi còn nhớ, một trong những công trình đầu tiên là khách sạn New World, tiêu chuẩn 5 sao đáp ứng  yêu cầu phát triển du lịch. Thực tế, đội ngũ tại chỗ phải đi tiên phong so với các địa phương khác về kiến trúc, thiết kế, kết cấu, ME thì mới hội nhập nhanh chóng để cùng chuyên gia nước ngoài thực hiện công trình này. Thực tế cũng không hoàn toàn trơn tru, ví dụ như ta chưa hình dung hết việc xuất hiện vết co nứt bề mặt khi đổ bê tông khối lớn. Nhưng rồi ta cũng đã biết cách khắc phục và xử lý được. 
Sau đó là hàng loạt công trình lớn có hai đến ba tầng ngầm ở ngay trung tâm thành phố, nơi có nền đất yếu. Có thể nói ở thời điểm đó, thành phố là nơi đi đầu trong các đô thị lớn ở nước ta. Sau này, khi đã hội nhập sâu, thành phố cũng là nơi đi đầu trong việc chọn lọc, không phải bất cứ cái gì cũng có thể du nhập vào. 
Chỉ trong thời gian ngắn sau mở cửa, thành phố có hàng loạt công trình mới ở ngay khu trung tâm đảm bảo hạ tầng cơ sở để trong nhiều năm liền hoàn thành nhiệm vụ một trung tâm kinh tế, du lịch, dịch vụ đóng góp cao vào GDP cả nước, đảm nhận nhiệm vụ đi đầu trong cả nước. Nhưng thành phố cũng không mất đi bản sắc kiến trúc của mình. TP.HCM có tư duy mở, rất nhạy bén với cái mới nhưng cũng rất chọn lọc để giữ gìn bản sắc của mình. Các công trình cao ốc đóng vai trò quan trọng trong phát triển dịch vụ của thành phố thời mở cửa như Metropolitan, Diamond Plaza là những thành công tiêu biểu về công trình hiện đại xây dựng trong dựng trong không gian kiến trúc xưa cũ có nhiều công trình giá trị khác mà không phá vỡ không gian. Nhà ở tại thành phố cũng phát triển nhanh nhưng không có những “phong trào” kỳ dị kiểu như kiểu “nhà nhà làm chóp” giống địa phương khác. 

Theo ông, đâu là nguyên nhân của điều này?
Do quá trình hình thành trong lịch sử cụ thể, con người Sài Gòn - TP.HCM đa số là dân nhập cư từ các địa phương khác trong cả nước. Bản thân những người này khi bỏ quê cũ để đi đến vùng đất mới đã có những cái muốn sáng tạo, phát triển vượt qua cái  cũ nhưng cũng chính họ vẫn mang trong mình những giá trị kết tinh của vùng đất cũ. Sài Gòn đất mới chứa đựng nhiều cơ hội nhưng cũng nhiều thách thức. Sài Gòn - TP.HCM là vùng đất đa văn hóa, có những nét đặc thù riêng so với các vùng đất khác của cả nước. Kiến trúc cũng không nằm ngoài quy luật chung đó. Có lẽ đó là bản sắc đô thị của Sài Gòn - TP.HCM. 

Về đội ngũ kiến trúc sư của thành phố, theo ông đâu là nét đặc thù của tính chất “mở”?
Nếu chỉ tính thời kỳ từ mở cửa, xét đội ngũ trên địa bàn, TP.HCM là địa phương có nguồn kiến trúc sư được đào tạo phong phú, bài bản nhất nước. 
Thế hệ kiến trúc sư trưởng thành từ Đại học Kiến Trúc Sài Gòn vốn đã có những sáng tạo thể hiện qua những công trình tầm cỡ như Thư viện Khoa học Tổng hợp, khách sạn Palace, dinh Độc Lập… Sau 1975, ta có thêm thế hệ các kiến trúc sư từ các nước xã hội chủ nghĩa, thế hệ kiến trúc sư trưởng thành tại chỗ từ trường Đại học Kiến Trúc TP.HCM. Đội ngũ này đã phát triển mạnh, kéo dài nhiều thập niên. Đến thời kỳ mở cửa, ta có thêm các kiến trúc sư được đào tạo từ nước ngoài về.
Nếu lấy một chỉ số về giải thưởng kiến trúc quốc gia để xem xét, thành phố ta là nơi có đội ngũ kiến trúc sư đoạt giải thưởng kiến trúc quốc gia cao hàng đầu trong cả nước. Trong quá trình hội nhập, khi ASEAN lập Hội đồng công nhận kiến trúc sư ở các quốc gia, TP.HCM có 4/9 kiến trúc sư của cả nước được công nhận. 
Thành phố ta vừa đảm bảo nhiệm vụ phát triển hạ tầng vừa đảm bảo nhiệm vụ đóng góp cho sự phát triển chung cho cả nước về kinh tế, văn hóa một cách hài hòa. Đóng góp của đội ngũ kiến trúc sư ở đây là không nhỏ và đó là điều đáng để chúng ta tự hào.

Nhưng không phải là thành phố ta không có những bất cập về phát triển đô thị, không có những phát sinh các vấn đề về kiến trúc?
Chắc chắn là như vậy. Kinh tế phát triển nóng, dân số gia tăng nhanh, đô thị phát sinh nhiều vấn đề về hạ tầng quá tải hoặc thiếu vốn hoặc đầu tư thiếu tầm nhìn bài bản. Bên cạnh đó còn xuất hiện vấn đề có độ vênh giữa bảo tồn và phát triển, ảnh hưởng của biến đổi khí hậu… Giống như nhiều đô thị khác của đất nước và thế giới, thành phố ta đã gặp nhiều vấn đề như vậy. 
Nhưng ngay cả trong cách giải quyết cũng thể hiện rõ cái “mở” của con người Sài Gòn - TP.HCM. Khi gặp vấn đề, cùng nhau trao đổi thẳng thắn, trên tinh thần khoa học, tôn trọng sự thật, trung thực và có trách nhiệm, chúng ta sẽ tìm ra cách xử lý hài hòa, tối ưu. Có nhiều dẫn chứng về những việc này mà ở đây tôi chỉ xin nêu hai vụ việc mới nhất, vừa xảy ra trong năm 2015 vừa qua. 
Thứ nhất là việc sơn lại tòa nhà Bưu điện thành phố. Đã có những sơ suất khi tiến hành thẩm định, thi công sơn lại tòa nhà di sản kiến trúc có giá trị này. Khi vấn đề nảy sinh, các bên đều lắng nghe trên tinh thần cầu thị, các nhà chuyên môn được mời đóng góp và đã nêu ý kiến thẳng thắn, chân thành. Các nhà quản lý đã có những quyết sách đúng đắn. Và vấn đề đã được giải quyết. 
Sự kiện thứ hai là bảo tồn Thương xá Tax. Đây là vấn đề lớn hơn, liên quan đến nhiều quy trình xử lý từ trong quá khứ, đến nhiều đối tượng như chủ đầu tư, nhà nghiên cứu, nhiều vấn đề như có quan điểm đánh giá khác nhau về giá trị kiến trúc của công trình, về quy trình vận dụng các quy định, luật pháp về bảo tồn kiến trúc. Cộng đồng xã hội, cộng đồng kiến trúc sư, các nhà nghiên cứu ở cả trong và ngoài nước cũng đã đồng loạt lên tiếng vì sự bức xúc của mình. Trong hoàn cảnh đó, lãnh đạo thành phố, giới chuyên môn quản lý về quy hoạch đã bình tĩnh, chú ý lắng nghe. Cái gì có thể chỉnh sửa được, cái gì có thể làm được vì lợi ích chung thì phải cùng nhau làm hết sức mình. Đến nay, phương án bảo tồn Thương xá Tax đã được các nhà chuyên môn có kinh nghiệm nghiên cứu và trình ra để đông đảo giới chuyên môn có đánh giá chung. Với những ý kiến ghi nhận được cho đến giờ phút này, cũng như nhiều đồng nghiệp khác, chúng tôi đánh giá cao tinh thần lắng nghe, cởi mở của tất cả mọi người, mọi giới liên quan. Tất nhiên còn nhiều việc phải làm nhưng tôi nghĩ kết quả này là thể hiện cụ thể của tình thần cởi mở, không đố kỵ của con người Sài Gòn - TP.HCM. 

Lan Phương thực hiện ảnh Ngọc Hoài

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống, số 117

Các tin khác